Jagoda Wilczek potrafi zdjąć klątwę, wyśledzić człowieka odpowiedzialnego za jej rzucenie i wystawić za całą usługę odpowiednio wysoki rachunek. Znacznie trudniej przychodzi jej trzymanie się z daleka od cudzych kłopotów, zwłaszcza kiedy dotyczą rodziny albo osób, którym ktoś postanowił urządzić życie według własnego, wyjątkowo pokrętnego pomysłu. W Wilczej Jagodzie Magdalena Kubasiewicz daje swojej wiedźmie osiem okazji do zetknięcia się z ludzką głupotą, zawiścią, obsesją i miłością, która potrafi być bardziej niebezpieczna niż niejeden czarnomagiczny rytuał. Nie wszystkie historie należą zresztą do samej Jagody, bo autorka zagląda również do Donlonu i oddaje głos postaciom pozostającym dotychczas nieco dalej od centrum wydarzeń. Dzięki temu otrzymujemy coś ciekawszego niż zestaw dodatkowych przygód głównej bohaterki, chociaż trudno ukrywać, że właśnie przy Jagodzie bawiłam się najlepiej.
Lubię w tym uniwersum przede wszystkim to, że magia jest zawodem, a nie wyłącznie źródłem niezwykłych przygód. Klątwy mają swoje mechanizmy, ograniczenia, wykonawców i ofiary, a ich zdejmowanie wymaga wiedzy, doświadczenia oraz umiejętności rozpoznawania cudzych intencji. Jagoda nie zajmuje się nimi dlatego, że została wybrana przez przeznaczenie. To jej specjalizacja, dzięki której zarabia na życie, choć nie zawsze może sobie pozwolić na zachowanie zawodowego dystansu. W opowiadaniach takie podejście sprawdza się szczególnie dobrze. Nie trzeba za każdym razem organizować wielkiego zagrożenia dla całej magicznej społeczności. Wystarczy jedno zlecenie, podejrzany przedmiot albo człowiek, który uznał, że przekleństwo będzie znakomitym sposobem rozwiązania prywatnego problemu.
Osiem tekstów pozwala przyjrzeć się temu światu z kilku stron. Pojawiają się warszawska enklawa, angielska prowincja, odizolowana magiczna społeczność i mgliste Donlon, a wraz ze zmianą miejsca zmieniają się również ton oraz rodzaj zagadki. Raz Kubasiewicz korzysta z baśniowego motywu, innym razem z kryminału, komedii romantycznej albo historii o znacznie bardziej melancholijnym charakterze. Nie wszystkie opowiadania są równie mocno związane z główną serią, co ma swoje zalety, ale potrafi też utrudnić lekturę komuś, kto dopiero poznaje Jagodę, jej rodzinę i pozostałych bohaterów. Antologia została pomyślana przede wszystkim jako powrót do istniejącego świata, a nie jego ponowne przedstawienie.
Najwięcej frajdy sprawiło mi CEO na walentynki, ponieważ Kubasiewicz bierze tutaj na warsztat coś, co z pozoru zupełnie nie pasuje do rodzinnego interesu Wilczków. Sebastian, brat Jagody, zaczyna zachowywać się jak bohater romantycznej dramy, a jego uczuciowe perypetie budzą całkiem uzasadnione podejrzenia. Zwłaszcza że nie mówimy o człowieku znanym z podejmowania nierozważnych decyzji pod wpływem zakochania. Jagoda musi więc ustalić, czy brat rzeczywiście stracił głowę, czy może ktoś postanowił mu w tym magicznie pomóc. Stawką pozostaje nie tylko jego życie osobiste, ale również bezpieczeństwo rodzinnego dorobku, który trudno byłoby spokojnie oddać w ręce człowieka podejmującego decyzje pod wpływem podejrzanego zauroczenia.
Cały dowcip polega na potraktowaniu romantycznych schematów z należytą podejrzliwością. To, co na ekranie wygląda uroczo, po przeniesieniu do rzeczywistości może okazać się przerażającym naruszeniem cudzej woli. Wielkie uczucie, nagła przemiana charakteru i gotowość do poświęcenia wszystkiego dla ukochanej osoby przestają być bezwarunkowo romantyczne, kiedy pojawia się możliwość magicznej manipulacji. Kubasiewicz świetnie wykorzystuje tę sprzeczność, a przy okazji pozwala lepiej poznać Sebastiana, którego w głównych powieściach oglądamy najczęściej w określonej rodzinnej i zawodowej roli. Tutaj zostaje wytrącony z własnej rutyny, co natychmiast daje Jagodzie powody do interwencji.
Swoje dokłada również domowik z obsesją na punkcie filmów i seriali. Jego zainteresowanie ekranowymi romansami sprawia, że całe zamieszanie nabiera dodatkowej warstwy komediowej. Nie jest to jednak postać wrzucona wyłącznie po to, żeby rzucać zabawnymi komentarzami. W tym świecie nawet istoty domowe mają własne upodobania, przyzwyczajenia i wyobrażenia o tym, jak powinny wyglądać ludzkie relacje. Zderzenie tych wyobrażeń z rzeczywistością wypada znakomicie. Śmiałam się podczas lektury, ale jednocześnie doceniłam, że pod żartem o romantycznych dramach znalazło się miejsce na całkiem poważne pytanie o granice wpływania na cudze uczucia.
Inny rodzaj niepokoju przynosi Dzień, w którym odeszło lato. Jagoda trafia na angielską wieś i zostaje uwikłana w klątwę związaną z pętlą czasową. Sam motyw jest doskonale znany z fantastyki, a jego wykorzystanie wymaga sporej ostrożności, ponieważ bardzo łatwo zamienić go w serię powtórzeń prowadzących do przewidywalnego rozwiązania. Kubasiewicz interesuje jednak nie tylko sposób działania przekleństwa. Znacznie ważniejsze okazują się jego konsekwencje dla ludzi, którzy muszą funkcjonować w rzeczywistości podporządkowanej zaburzonemu czasowi. Tutaj magia przestaje być zabawnym utrudnieniem, a zaczyna przypominać więzienie, którego ścian nie widać.
Ten tekst zostawia po sobie więcej smutku niż większość pozostałych. Pętla czasowa jest przecież szczególnie okrutną formą odebrania człowiekowi przyszłości. Można zachować znajome miejsca, ludzi i pozornie bezpieczną codzienność, ale wszystko zostaje zamknięte w granicach, których nie sposób przekroczyć. Kubasiewicz potrafi wykorzystać ten pomysł bez rozpisywania rozbudowanego wykładu o naturze czasu. Wystarczy, że pokaże, jak inaczej wygląda sytuacja z perspektywy osoby próbującej zrozumieć klątwę, a inaczej kogoś, kto musi ponosić jej skutki. To jedna z historii, przy których chciałabym zostać trochę dłużej, choć jej emocjonalna siła wynika również z tego, że autorka nie próbuje wszystkiego nadmiernie objaśniać.
Kwiat jednej nocy prowadzi natomiast w stronę folkloru i legendy o kwiecie paproci. Wykorzystanie dobrze znanego motywu mogłoby skończyć się prostym odtworzeniem baśniowej historii, ale Kubasiewicz wprowadza go w realia magicznej enklawy, gdzie dawne wierzenia funkcjonują obok współczesnych relacji i konfliktów. Podoba mi się takie podejście do słowiańskich inspiracji. Nie są traktowane jak dekoracja mająca nadać wydarzeniom odpowiednio tajemniczy charakter. Stanowią część rzeczywistości, w której magia posiada własną historię, a ludzie nauczyli się wykorzystywać ją do bardzo przyziemnych celów.
Przy okazji dostajemy więcej miejsca dla rodziny Jagody, co uważam za jeden z przyjemniejszych aspektów całej antologii. Wilczkowie są interesujący właśnie dlatego, że pozostają rodziną nawet wtedy, gdy dysponują zdolnościami, których zwyczajni ludzie mogliby im pozazdrościć. Mają swoje ambicje, konflikty, sekrety i wzajemne oczekiwania. Magia nie usuwa tych problemów, czasami wręcz je komplikuje. Opowiadania pozwalają zobaczyć bohaterów poza wydarzeniami głównego cyklu, w sytuacjach mniej widowiskowych, ale przez to niekiedy bardziej osobistych. Sporo satysfakcji przyniosła mi również Klątwa Larissy Storm. Tym razem Jagoda zajmuje się sprawą pisarki tworzącej książki dla magicznych odbiorców, a w dochodzeniu pomaga jej Sonia, dawna uczennica wiedźmy i jednocześnie wielbicielka twórczości poszkodowanej autorki. Samo połączenie literackiego fandomu z magicznym śledztwem daje mnóstwo możliwości. Kubasiewicz wykorzystuje je do przyjrzenia się relacjom pomiędzy twórcą a odbiorcami, zazdrości, oczekiwaniom i emocjom, które potrafią narastać wokół fikcyjnych historii.
Bawi mnie zwłaszcza fakt, że nawet czarodzieje nie są wolni od problemów znanych ze zwyczajnego świata książek. Mają ulubionych pisarzy, angażują się w ich twórczość, tworzą własne wyobrażenia na temat tego, jak powinny rozwijać się historie, a niektórzy najwyraźniej traktują literackie rozczarowania zdecydowanie zbyt osobiście. Możliwość rzucenia klątwy nadaje takim konfliktom dodatkowy wymiar, ale ich źródło pozostaje boleśnie znajome. Sonia wnosi przy tym perspektywę czytelniczki, której emocjonalne zaangażowanie nie musi oznaczać utraty zdrowego rozsądku. Dzięki temu opowiadanie staje się czymś więcej niż kolejną zagadką dotyczącą przeklętej osoby.
Nieco trudniej było mi zaangażować się w historie związane z Donlonem. Tak już bywa w Donlonie oraz Dlaczego zginął Otto Davies? mocniej korzystają z istniejących relacji i wydarzeń rozgrywających się poza cyklem o Jagodzie. Pojawiają się Ava Carey i Caleb, a znajomość ich wcześniejszych losów wyraźnie pomaga zrozumieć znaczenie niektórych sytuacji. Samo Donlon ma interesującą, bardziej posępną atmosferę niż warszawska enklawa, lecz w antologii poświęconej przede wszystkim wiedźmie od klątw te fragmenty trochę wybijają z rytmu. Nie dlatego, że są niepotrzebne, tylko dlatego, że wymagają przestawienia się na inną grupę bohaterów i inny zestaw zależności. Z drugiej strony rozumiem decyzję autorki. Świat Jagody nie kończy się przecież na Warszawie ani na rodzinie Wilczków. Caleb stanowi ważny łącznik pomiędzy poszczególnymi historiami, a możliwość zobaczenia go w innym momencie życia pomaga lepiej zrozumieć jego miejsce w tym uniwersum. Gdyby wszystkie opowiadania dotyczyły wyłącznie kolejnych zleceń Jagody, zbiór mógłby stać się zbyt jednorodny. Rozszerzenie perspektywy ma więc sens, choć nie wszystkie historie równie dobrze funkcjonują poza kontekstem macierzystych powieści.
Mam przy tym wrażenie, że niektóre teksty kończą się odrobinę za wcześnie. Dotyczy to zwłaszcza opowieści, które zamiast klasycznej zagadki z wyraźnym rozwiązaniem koncentrują się na wydarzeniu mającym znaczenie dla szerszej historii bohaterów. Czytelnik zaczyna angażować się w nową sytuację, a chwilę później musi już przejść do następnego opowiadania. Takie zakończenia można uznać za świadomy wybór, szczególnie kiedy antologia uzupełnia rozbudowane uniwersum, lecz nie zawsze daje to pełną satysfakcję. Wolałabym, żeby kilka pomysłów dostało nieco więcej miejsca na rozwinięcie.
Nie wszystkie zagadki są również trudne do rozwiązania. Kubasiewicz dość często opiera dochodzenia na ustalaniu, kto rzucił klątwę i dlaczego, a po kilku historiach zaczyna się rozpoznawać pewne schematy. Czasami sprawcę można podejrzewać wcześniej niż bohaterowie, innym razem charakter przekleństwa niemal sam podpowiada motywację. Nie przeszkadzało mi to szczególnie w opowiadaniach, w których rozwiązanie zagadki stanowi jedynie część większej historii, ale tam, gdzie całość opiera się na odkryciu winnego, przewidywalność potrafi odebrać finałowi trochę satysfakcji. Na szczęście klątwy nie są tutaj wyłącznie fantastycznymi odpowiednikami narzędzi zbrodni. Każda mówi coś o człowieku, który postanowił jej użyć. Jedni kierują się zazdrością, inni poczuciem krzywdy, pragnieniem kontroli albo przekonaniem, że wiedzą lepiej, jak powinno wyglądać cudze życie. Właśnie ten ostatni motyw powraca w różnych postaciach i nadaje zbiorowi pewną spójność. Rzucenie przekleństwa jest przecież skrajną formą narzucenia komuś własnej woli. Można odebrać drugiej osobie możliwość podejmowania decyzji, zamknąć ją w określonej sytuacji albo zmusić do zachowań, na które nigdy świadomie by się nie zgodziła.
Jagoda pozostaje odpowiednią bohaterką do mierzenia się z takimi sprawami, ponieważ daleko jej do bezwarunkowej łagodności. Potrafi współczuć ofiarom, ale nie jest naiwna, a ludzie odpowiedzialni za cudze nieszczęścia nie zawsze mogą liczyć na wyrozumiałość. Jej cięty język, zawodowa pewność siebie i niechęć do głupoty nadają dialogom odpowiedni temperament. Nie potrzebuje przy tym udowadniać swojej wyjątkowości w każdym opowiadaniu. Czytelnik znający wcześniejsze książki wie już, z kim ma do czynienia, więc autorka może pozwolić sobie na pokazanie Jagody przy mniej spektakularnych zajęciach. Taka codzienność ma zresztą swój urok. W wielotomowych cyklach fantastycznych bohaterowie często przechodzą od jednego przełomowego wydarzenia do następnego, przez co trudno uwierzyć, że pomiędzy ratowaniem świata mają czas na zwyczajne życie. Wilcza Jagoda wypełnia właśnie te luki. Pokazuje drobniejsze zlecenia, rodzinne interwencje i sprawy, które dla całej magicznej społeczności mogą być mało istotne, ale dla konkretnych osób oznaczają katastrofę. To dobry sposób na rozwijanie uniwersum bez konieczności sztucznego podnoszenia stawki.
Magdalena Kubasiewicz pisze przy tym lekko, lecz nie rezygnuje z mroczniejszych tonów. Humor wynika przede wszystkim z charakterów postaci, ich wzajemnych relacji oraz zderzenia współczesnych przyzwyczajeń z magicznymi możliwościami. W jednej historii można śmiać się z domowika zafascynowanego serialami, a w następnej zastanawiać się nad okrucieństwem klątwy odbierającej ludziom możliwość normalnego życia. Ta zmienność dobrze służy antologii, choć wymaga zaakceptowania faktu, że kolejne opowiadania nie zawsze będą wywoływały podobne emocje.
Sama konstrukcja zbioru przypomina również, jak wiele zależy od znajomości wcześniejszych książek. Część historii można czytać samodzielnie, ponieważ ich podstawowe konflikty są czytelne bez dodatkowego przygotowania. Inne zakładają, że wiemy już, kim są poszczególne postacie, jakie relacje je łączą i dlaczego pewne wydarzenia mają dla nich szczególne znaczenie. Nie traktowałabym więc Wilczej Jagody jako najlepszego punktu wejścia do twórczości Kubasiewicz. Znacznie więcej przyjemności daje wtedy, gdy można rozpoznać bohaterów i dostrzec, gdzie poszczególne opowiadania mieszczą się w ich historiach.
Podoba mi się natomiast, że autorka nie próbuje za wszelką cenę dopisywać kolejnej wielkiej powieści do zamkniętych już wątków. Antologia pozwala wrócić do lubianych postaci bez konieczności wymyślania dla nich nowego życiowego przełomu. Jagoda może po prostu przyjąć zlecenie, Sebastian wpakować się w romantyczne tarapaty, Sonia zaangażować się w sprawę swojej ulubionej pisarki, a Caleb przypomnieć, że poza Warszawą istnieją inne miejsca pełne magii i równie skomplikowanych problemów.
Po lekturze najchętniej wróciłabym do CEO na walentynki i Dnia, w którym odeszło lato, choć z zupełnie różnych powodów. Pierwsze pokazuje, jak dobrze Kubasiewicz potrafi wykorzystać popkulturowy żart do opowiedzenia o czymś niepokojącym. Drugie udowadnia, że nawet krótka historia o przekleństwie może zostawić czytelnika z ciężarem, którego nie da się zbyć uśmiechem. Pomiędzy nimi mieści się właściwie cała rozpiętość tej antologii. Wilcza Jagoda nie jest zbiorem pozbawionym słabszych momentów. Niektóre zagadki okazują się zbyt łatwe, część zakończeń pozostawia niedosyt, a wyprawy do Donlonu wymagają większego zaangażowania w całe uniwersum. Mimo to osiem opowiadań dobrze przypomina, dlaczego świat Magdaleny Kubasiewicz potrafi przyciągać na dłużej. Klątwa może przybrać postać baśniowego uroku, romantycznej obsesji albo pułapki zastawionej na czyjeś życie, lecz u jej źródła niemal zawsze znajduje się człowiek przekonany, że ma prawo decydować za innych. Jagoda zaś doskonale wie, że z takim przekonaniem trzeba obchodzić się ostrożnie. Szczególnie kiedy jego właściciel potrafi czarować.

