Avery znika i właściwie w tym momencie cała idea gry przestaje być niewinną zabawą dla ludzi, którzy mają za dużo pieniędzy, za dużo sekretów i zdecydowanie zbyt dużą potrzebę wygrywania. To, co wcześniej można było traktować jak rywalizację opartą na zagadkach, przepychu i ambicji, nagle dostaje znacznie poważniejszą cenę. Jameson nie szuka już kolejnej wskazówki dlatego, że chce być pierwszy. Szuka Avery, bo tym razem przegrana naprawdę oznacza stratę.
Złote ostrze od początku próbuje więc grać na dwóch stołach naraz. Z jednej strony trzeba domknąć właściwą rozgrywkę, z drugiej porwanie Avery sprawia, że najważniejsza gra toczy się właściwie poza nią. Do tego dochodzą Lyra, Grayson, Gigi, Rohan, Shannon i cała grupa ludzi, którzy przez wcześniejsze tomy zdążyli nazbierać własnych tajemnic, pretensji, lojalności i powodów, żeby nie ufać nikomu do końca. Barnes bierze wszystkie te elementy i rzuca je na planszę jednocześnie. Czasami wychodzi z tego bardzo dobry chaos, czasami po prostu chaos. Przez sporą część książki miałam wrażenie, że autorka próbuje udowodnić, iż finał musi być większy pod każdym względem. Więcej zagadek, więcej punktów widzenia, więcej powrotów do przeszłości, więcej emocjonalnych konfrontacji i więcej sytuacji, w których ktoś wie coś, czego nie wiedzą pozostali. Przy ponad sześciuset stronach szybko zaczyna być jasne, że nie wszystko ma równą wagę. Niektóre sceny naprawdę domykają dawne wątki, inne wyglądają, jakby pojawiły się głównie dlatego, że finał nie może pozwolić sobie na spokojniejszy moment.
To trochę paradoksalne, bo książkę nadal czyta się szybko. Jennifer Lynn Barnes ma ten rodzaj stylu, który nie stawia oporu. Rozdziały mijają sprawnie, wskazówki wpadają jedna za drugą, a dialogi i kolejne zwroty sytuacji skutecznie popychają lekturę do przodu. Można więc przeczytać bardzo dużo stron i dopiero później zorientować się, że nie każda z nich była równie potrzebna. Najbardziej czułam to w pierwszej połowie. Historia długo rozstawia bohaterów, przypomina relacje, podrzuca kolejne sekrety i buduje napięcie wokół Avery. Dopiero później zaczyna się to wszystko zacieśniać i wtedy książka wyraźnie łapie właściwy rytm. Mniej więcej od połowy zaczęłam czuć, że naprawdę jesteśmy w finale, a nie w kolejnym etapie przygotowań do finału.
Sama konstrukcja rozgrywki pozostaje oczywiście bardzo w duchu Barnes. Wskazówki są porozrzucane tak, żeby bohaterowie i czytelnik mogli próbować składać je razem. Część rozwiązań daje satysfakcję właśnie dlatego, że wcześniej wyglądały jak drobiazgi. Autorka nadal dobrze rozumie frajdę z chwili, w której nagle okazuje się, że coś wspomnianego wcześniej nie było przypadkiem. Mniej przekonały mnie rozwiązania większych tajemnic. Przy tej skali przygotowań i liczbie obietnic liczyłam na coś bardziej przewrotnego. Kilka odpowiedzi okazuje się prostszych, niż bym chciała, a sam finał nie ma tej siły rażenia, jaką sugeruje cała droga do niego. Nie jest zły, tylko trochę zbyt spokojny jak na książkę, która wcześniej przez setki stron robi wszystko, żeby przekonać, że stawka jest największa z dotychczasowych.
Najciekawsze są zresztą nie same łamigłówki, ale ludzie, którzy próbują je rozwiązać, mając przy okazji kompletnie nieuporządkowane życie. Lyra, Gigi i Rohan dostają wybory, w których nie chodzi już o czystą strategię. Pieniądze, lojalność, zemsta i uczucia zaczynają się mieszać tak mocno, że czasem trudno powiedzieć, czy dana decyzja jest ruchem w grze, czy już próbą uratowania czegoś prywatnego. Gigi znowu wypada bardzo dobrze właśnie dlatego, że nie próbuje być najbardziej przebiegłą osobą w pomieszczeniu. W świecie, gdzie każdy coś ukrywa i każdy kombinuje, jej bardziej otwarta energia potrafi odświeżyć scenę. Jest przy tym kimś, kto pozornie mógłby zostać zepchnięty do roli lżejszego dodatku, a mimo to łatwo zapamiętać ją mocniej niż część postaci bardziej oczywiście związanych z główną intrygą.
Relacje są tu zresztą znacznie ciekawsze niż sama walka o wygraną. To już nie jest seria, w której można wierzyć, że wszystko sprowadza się do pieniędzy i pozycji. Po tylu tomach każdy ma już historię z kimś innym, jakieś stare zobowiązanie, ranę albo obietnicę. I kiedy gra zaczyna wykorzystywać te rzeczy, robi się znacznie ciekawsza niż wtedy, gdy bohaterowie po prostu odszyfrowują kolejną wiadomość. Jameson i Avery są w tym tomie szczególnym przypadkiem, bo ich relacja od początku zostaje wrzucona w ekstremalną sytuację. Zniknięcie Avery sprawia, że Jameson nie może potraktować tego jak kolejnej zagadki dla sportu, nawet jeśli jego naturalnym odruchem i tak jest szukanie wzoru, reguły i sposobu na przechytrzenie przeciwnika. To dobrze działa na postać, która przez ogromną część tej historii zawsze miała komfort traktowania ryzyka jako czegoś ekscytującego. Tym razem ryzyko nie jest już ekscytujące. Jest zwyczajnie przerażające, bo dotyczy kogoś, kogo nie da się zastąpić następną wygraną. Dzięki temu jego udział w intrydze ma więcej ciężaru niż zwykłe popisy sprytu.
Grayson nadal dobrze funkcjonuje w kontrze do bardziej impulsywnych postaci. Przy całym chaosie i emocjach jego potrzeba kontroli często zderza się z sytuacją, w której niczego nie da się całkowicie zaplanować. Lyra też nie jest już jedynie częścią zagadki, którą trzeba rozszyfrować. Jej decyzje zaczynają mieć własny ciężar i dobrze, że Barnes pozwala jej być czymś więcej niż kolejnym elementem większego układu. Wielowątkowość pomaga tym bohaterom, ale też czasem im szkodzi. Kiedy perspektyw i problemów robi się zbyt dużo, nie każda emocjonalna scena ma czas naprawdę wybrzmieć. Książka bardzo szybko musi przejść do następnej osoby, następnego odkrycia albo następnego zagrożenia. Stąd momentami miałam poczucie, że autorka daje postaciom ważne chwile, a potem nie pozwala im z nimi zostać wystarczająco długo.
To samo dzieje się z zagadkami. Kiedy jest ich mniej, można się nimi bawić. Kiedy zaczynają napierać jedna na drugą, część z nich zmienia się w kolejne zadania do odhaczenia. Finał tak bardzo chce pokazać skalę całej rozgrywki, że chwilami odbiera poszczególnym elementom szansę na mocniejsze uderzenie. Nie pomaga też to, że część pomysłów wydaje się znajoma po wcześniejszych tomach. Barnes nadal potrafi zaskoczyć, ale nie każdy trik ma już tę świeżość co wcześniej. Przy serii tak mocno opartej na sekretach, podchodach i zmianie zasad to trochę nieuniknione. Im dłużej trwa gra, tym więcej razy czytelnik widział już sytuację, w której coś oczywistego okazuje się nieoczywiste.
Mimo tego nie miałam poczucia, że książka całkiem traci własny charakter. Nadal jest tu luksus, rywalizacja, przerośnięte ego, rodzinne historie i ta specyficzna przyjemność z obserwowania ludzi, którzy mają środki, żeby urządzać zagadki na absurdalnie dużą skalę. Tyle że w Złotym ostrzu glamour zaczyna trochę ustępować miejsca zmęczeniu. Bohaterowie nie są już tylko podekscytowani kolejną grą. Wiedzą, ile rzeczy można przy okazji stracić. I chyba właśnie ten ton pasuje do finału najbardziej. Na początku The Grandest Game można było jeszcze uwierzyć, że najważniejsze jest zwycięstwo. Tutaj zwycięstwo staje się niemal drugorzędne. Jedni chcą odzyskać bliskich, inni dowiedzieć się prawdy, ktoś próbuje się zemścić, ktoś inny wreszcie przestać być pionkiem w cudzej rozgrywce. Gra jest nadal szkieletem historii, ale prawdziwa stawka siedzi już gdzie indziej. To sprawia, że sam tytuł nabiera trochę innego znaczenia. Złote ostrze brzmi jak przedmiot nagrody, symbol przewagi albo coś, co ma rozstrzygnąć partię. W praktyce największe cięcia zadają jednak nie przedmioty, tylko informacje. Sekret w odpowiednim momencie potrafi zrobić więcej szkody niż jakakolwiek broń, a Barnes dobrze rozumie ten rodzaj przemocy między ludźmi, którzy znają swoje słabe punkty.
Nie wszystko jednak równie dobrze wykorzystuje. Kilka relacji dostaje rozwinięcie, które wygląda bardziej jak obowiązek domknięcia niż wynik naturalnego rytmu fabuły. Przy finałowym tomie da się to zrozumieć, bo czytelnicy chcą wiedzieć, co dalej z konkretnymi parami i konfliktami, ale czasami aż czuć rękę autorki, która sprawdza listę rzeczy do zakończenia. Właśnie dlatego bardziej podobały mi się sceny, w których rozwiązanie wynikało z wcześniejszego zachowania postaci, a nie z konieczności dopięcia wątku przed ostatnią stroną. Kilka takich momentów naprawdę daje poczucie, że bohater przeszedł długą drogę i teraz podejmuje decyzję, której wcześniej by nie podjął. W takich chwilach seria najlepiej nagradza pamięć o poprzednich tomach.
Sam finał pozostawił mnie jednak trochę pomiędzy satysfakcją a niedosytem. Barnes odpowiada na ważne pytania, nie zostawia wszystkiego w rozsypce i daje bohaterom konkretne rozstrzygnięcia. Brakuje mi jednak tej jednej sceny albo jednego rozwiązania, które naprawdę przechyliłoby całą historię w nieoczekiwanym kierunku. Przy serii tak zakochanej w wielkich gestach chciałam trochę więcej bezczelności na ostatnich stronach. Nie oznacza to, że pożegnanie wypada źle. Raczej przeciwnie, działa bardziej przez ludzi niż przez samą zagadkę. Po tylu tomach większą satysfakcję daje obserwowanie, gdzie ostatecznie lądują bohaterowie, niż sprawdzanie, kto pierwszy połączy wszystkie elementy łamigłówki.
I być może właśnie dlatego Złote ostrze czytało mi się najlepiej wtedy, gdy gra schodziła na pół kroku w bok. Bo ta seria przez cały czas udawała, że chodzi o zwycięstwo. O fortunę, prestiż, przewagę i rozwiązanie czegoś szybciej niż inni. Tymczasem finał pokazuje, że każdy z bohaterów od dawna grał właściwie o coś innego. O zaufanie, o rodzinę, o możliwość zaczęcia od nowa, o odpowiedź albo o kogoś, kogo nie chciał stracić.
To nie jest najbardziej efektowne zakończenie, jakie Barnes mogła napisać. Jest za to wystarczająco mocne, żeby domknąć serię bez poczucia zmarnowanej drogi. Kilka rozwiązań jest zbyt prostych, część wydarzeń można było skrócić, a ponad sześćset stron momentami naprawdę czuć, ale kiedy wszystkie elementy wreszcie zaczynają się schodzić, trudno nie mieć frajdy z ostatniej rundy. Po takim finale nie zostałam z myślą o najtrudniejszej zagadce. Bardziej z tym, jak bardzo zmienili się ludzie, którzy kiedyś weszli do gry przekonani, że wystarczy być sprytniejszym od reszty. Złote ostrze pokazuje im coś dużo mniej wygodnego: czasami można rozwiązać wszystko poprawnie i nadal przegrać, jeśli po drodze nie zauważy się, o co naprawdę się gra.

