Svietlana Bringer budzi się przywiązana do łóżka i odkrywa, że dwóch duchownych zamierza odprawić nad nią egzorcyzmy. Dla przeciętnego człowieka byłby to powód do poważnego niepokoju, ale córka Boruty ma na koncie wystarczająco dużo podobnych atrakcji, żeby nie uznać całej sytuacji za szczególnie niezwykłą. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy okazuje się, że nie pamięta ostatnich ośmiu miesięcy. W tym czasie podobno zdążyła uczestniczyć w kilku bitwach, odegrać ważną rolę w piekielnej rewolucji, niemal zostać obiektem religijnego kultu i zniknąć bez śladu. Trudno powiedzieć, co bardziej niepokoi ją w tych rewelacjach: świadomość, że ktoś mógł wykorzystać ją do własnych celów, czy podejrzenie, że sama zgodziła się na coś wyjątkowo głupiego. Znając Svietkę, obie możliwości wydają się równie prawdopodobne.
Taki diabeł straszny to drugi tom Diabelskiej sukcesji, cyklu, w którym Jakub Ćwiek ponownie wykorzystuje swoje zamiłowanie do nadnaturalnych awantur, religijnych przewrotności i bohaterów mających wyjątkowy talent do pogarszania własnego położenia. Po wydarzeniach z To po diable można było oczekiwać dalszego rozwijania konfliktu między piekielnymi stronnictwami, ale autor wybiera nieco bardziej przewrotny sposób kontynuowania historii. Zamiast spokojnie wyjaśnić konsekwencje wcześniejszych wydarzeń, pozbawia główną bohaterkę wiedzy o tym, co wydarzyło się później. Svietlana musi więc odtwarzać własną przeszłość na podstawie relacji osób, którym niekoniecznie powinna ufać. Czytelnik znajduje się w podobnym położeniu, co daje Ćwiekowi spore możliwości manipulowania informacjami.
To rozwiązanie pasuje do charakteru bohaterki. Svietlana nigdy nie należała do osób szczególnie zainteresowanych politycznymi ambicjami swojej rodziny. Woli ziemskie przyjemności, towarzystwo przyjaciół i względną niezależność od piekielnych krewnych, którzy najchętniej widzieliby ją w roli użytecznego narzędzia. Niestety, jej pochodzenie sprawia, że trzymanie się z dala od rodzinnych interesów pozostaje życzeniem trudnym do spełnienia. Starsze rodzeństwo ma własne plany, diabelska społeczność przeżywa poważne przetasowania, a Svietka najwyraźniej została wciągnięta w przedsięwzięcie znacznie większe, niż mogłaby sobie życzyć. W centrum całego zamieszania znajduje się pomysł stworzenia religii dla diabłów. Brzmi to jak żart wymyślony podczas wyjątkowo nieudanej narady piekielnych dostojników, ale Ćwiek nadaje mu całkiem interesujące uzasadnienie. Skoro diabły nie są odporne na wiarę, można wykorzystać ją do organizowania ich społeczności i podporządkowania sobie innych istot. Religia przestaje być tutaj wyłącznie przedmiotem drwin, a staje się narzędziem sprawowania władzy. Rodzina Svietlany dostrzega w tym ogromne możliwości, szczególnie że kontrola nad wiernymi oznacza również dostęp do zasobów, o które piekielni gracze od dawna rywalizują.
Sam pomysł zasługuje na uwagę, ponieważ pozwala odwrócić tradycyjne wyobrażenia o relacji między diabłem a religią. Ćwiek nie ogranicza się do dowcipu o czartach chodzących do kościoła. Interesuje go możliwość wykorzystania wiary jako mechanizmu politycznego, a także absurd wynikający z sytuacji, w której istoty kojarzone z buntem przeciwko boskiemu porządkowi próbują stworzyć własny system dogmatów i zależności. Szkoda jedynie, że powieść nie poświęca temu zagadnieniu więcej miejsca. Potencjał jest spory, ale rozważania o funkcjonowaniu diabelskiego kultu szybko ustępują kolejnym pościgom, potyczkom i rodzinnym awanturom.
Svietlana pozostaje narratorką całej historii, a jej sposób opowiadania ma ogromny wpływ na odbiór książki. Bohaterka prowadzi nieustanny monolog skierowany do wyobrażonej publiczności, komentując wydarzenia tak, jakby właśnie próbowała rozbawić salę pełną ludzi. Potrafi przerwać opis zagrożenia, żeby skomentować czyjś wygląd, przypomnieć sobie popkulturowe skojarzenie albo obrazić osobę, która akurat próbuje ją zabić. Ten mechanizm był obecny już w pierwszym tomie, lecz tutaj nabiera dodatkowego znaczenia. Svietka opowiada przecież o wydarzeniach, których sama nie rozumie, więc jej dygresje bywają również sposobem na uporządkowanie własnego zagubienia.
Ćwiek dobrze czuje rytm takich wypowiedzi. Potrafi zestawić poważne zagrożenie z kompletnie niepoważną reakcją, a następnie wrócić do akcji, zanim żart zdąży się zestarzeć. Svietlana nie jest przy tym komiczką opowiadającą dowcipy w oderwaniu od sytuacji. Jej sarkazm wynika z charakteru, impulsywności i przekonania, że nawet w najgorszych okolicznościach warto zachować prawo do ostatniego słowa. Nie zawsze jest to słowo szczególnie mądre, ale zazwyczaj odpowiednio bezczelne. Taka narracja ma jednak swoją cenę. Kiedy niemal każda scena zostaje opatrzona żartem, trudno utrzymać poczucie rzeczywistego niebezpieczeństwa. Svietlana może być ścigana przez fanatyków, potwory zwabione jej krwią i tajemniczego inkwizytora, lecz czytelnik szybko przyzwyczaja się do tego, że nawet najbardziej dramatyczna sytuacja stanie się pretekstem do kolejnej riposty. Ćwiek świadomie wybiera komediową konwencję, więc nie jest to błąd sam w sobie. Mimo wszystko niektóre wydarzenia zyskałyby na znaczeniu, gdyby autor pozwolił im przez chwilę wybrzmieć bez natychmiastowego rozładowywania napięcia.
Zresztą poczucie humoru Diabelskiej sukcesji nigdy nie było szczególnie subtelne. Obok trafnych obserwacji i pomysłowych skojarzeń pojawiają się żarty dosadne, momentami wręcz prostackie. Ćwiek potrafi zgrabnie wykorzystać popkulturowe odniesienie, ale równie chętnie sięga po dowcip oparty na fizjologii, seksualności czy czyimś wyglądzie. Nie każda taka próba wypada równie dobrze. Czasem bezczelność bohaterki rzeczywiście wzmacnia komizm sytuacji, innym razem sprawia wrażenie, jakby autor nie chciał przepuścić żadnej okazji do kolejnego żartu. Czytelnik, któremu odpowiadał humor To po diable, zapewne nie będzie zaskoczony. Pozostali powinni wiedzieć, że tutaj nikt nie zamierza zachowywać dobrego smaku za wszelką cenę.
Ważną rolę odgrywają postacie towarzyszące Svietlanie. Samson, potężnie zbudowany przyjaciel bohaterki, zapewnia jej wsparcie w sytuacjach, których nie da się rozwiązać samą bezczelnością. Jego obecność przypomina również, że mimo piekielnego pochodzenia Svietka ma całkiem ludzkie przywiązania. Nie interesuje jej zbawianie świata ani poprawianie losu wszystkich napotkanych istot, ale bezpieczeństwo najbliższych traktuje znacznie poważniej niż własną pozycję w diabelskiej hierarchii. Ta wybiórcza lojalność czyni ją postacią ciekawszą od kolejnej bohaterki przeznaczonej do wielkich czynów. Jeszcze więcej zamieszania wprowadza Dezyderiusz, czyli Dyzio, brat Svietlany. Ich relacja należy do przyjemniejszych elementów drugiego tomu, ponieważ Ćwiek potrafi wykorzystać rodzinne podobieństwa i różnice bez konieczności budowania wokół nich przesadnie sentymentalnych scen. Dyzio ma własne pomysły, uczestniczy w piekielnych rozgrywkach i potrafi skutecznie skomplikować sytuację. W jego kontaktach ze Svietką pojawia się coś znajomego: rodzeństwo może się wzajemnie irytować, nie ufać swoim decyzjom i wciągać w kolejne kłopoty, a mimo to pozostawać sobie bliższe, niż chciałoby przyznać. W świecie pełnym zdrad i politycznych kalkulacji takie więzi są szczególnie cenne.
Ćwiek umiejętnie wykorzystuje również postać inkwizytora, którego obecność wprowadza do opowieści nieco inny rodzaj zagrożenia. Nie jest to wyłącznie kolejny przeciwnik stojący na drodze Svietlany. Jego tożsamość i powiązania z wydarzeniami rozgrywającymi się poza wiedzą bohaterki sugerują, że piekielne konflikty nie ograniczają się do sporów między członkami jednej rodziny. Autor poszerza w ten sposób skalę intrygi, sięgając po historyczne i religijne skojarzenia, które dobrze współgrają z jego zamiłowaniem do przetwarzania znanych motywów.
Problem polega na tym, że wraz z kolejnymi postaciami i komplikacjami fabuła zaczyna przypominać serię następujących po sobie incydentów. Svietlana ucieka, walczy, dowiaduje się czegoś nowego, spotyka kolejnego uczestnika spisku i niemal natychmiast zostaje wciągnięta w następną awanturę. Poszczególne wydarzenia mają swoje uzasadnienie, ale nie zawsze układają się w równie czytelną całość. Przyczyną jest częściowo sama konstrukcja oparta na amnezji bohaterki. Skoro Svietka nie rozumie własnego położenia, czytelnik również ma prawo czuć się zagubiony. Tyle że nie każde zagubienie jest równie interesujące. W pierwszym tomie można było wyraźniej dostrzec kierunek, w którym zmierza opowieść. Tutaj cel bohaterki sprowadza się przede wszystkim do odzyskania wiedzy o minionych miesiącach i przetrwania kolejnych prób jej wykorzystania. To wystarcza, żeby utrzymać ciekawość, lecz nie zawsze daje poczucie postępu. Informacji przybywa, sytuacja staje się coraz bardziej skomplikowana, a mimo to trudno oprzeć się wrażeniu, że Ćwiek częściej przygotowuje grunt pod przyszłe wydarzenia, niż doprowadza rozpoczęte konflikty do satysfakcjonującego rozwiązania.
Nie pomaga również niewielka objętość powieści. Krótkie rozdziały i szybkie dialogi sprawiają, że książkę czyta się błyskawicznie, ale tempo pozostawia niewiele miejsca na rozwijanie konsekwencji poszczególnych decyzji. Autor przedstawia pomysł, wykorzystuje go w scenie akcji i przechodzi do następnego. W rezultacie nawet wydarzenia o potencjalnie ogromnym znaczeniu dla piekielnej społeczności mogą wydawać się zaskakująco lekkie. W pewnym momencie zaczyna brakować spokojniejszego fragmentu, który pozwoliłby zrozumieć, jak naprawdę zmienił się świat bohaterów.
Najbardziej odczuwalne staje się to pod koniec książki. Taki diabeł straszny nie zamyka większej historii, lecz pozostawia czytelnika w momencie, gdy diabelska intryga dopiero zaczyna odsłaniać swoje rozmiary. Oczywiście trudno wymagać od drugiego tomu cyklu definitywnego rozwiązania wszystkich konfliktów. Można jednak oczekiwać, że przynajmniej część rozpoczętych tutaj wątków otrzyma wyraźniejszą puentę. Tymczasem zakończenie przychodzi dość gwałtownie, przez co książka sprawia chwilami wrażenie fragmentu większej całości, a nie w pełni samodzielnego etapu opowieści. Mimo tych problemów trudno odmówić Ćwiekowi umiejętności pisania fantastyki, która nie potrzebuje wielostronicowych opisów świata, żeby zyskać własny charakter. Piekielna polityka, słowiańskie pochodzenie Svietlany, religijne przewrotności i współczesna popkultura tworzą osobliwą mieszankę, ale autor porusza się w niej z dużą swobodą. Nie próbuje nadawać każdemu pomysłowi monumentalnego znaczenia. Zdecydowanie bardziej interesuje go sprawdzenie, co stanie się, gdy wrzuci do jednej historii kilka niepasujących do siebie elementów i pozwoli bohaterom narobić bałaganu.
W porównaniu z To po diable drugi tom mocniej opiera się na znajomości postaci oraz wcześniejszych konfliktów. Owszem, amnezja Svietlany pozwala przypomnieć część informacji, ale nie zastępuje znajomości poprzedniej książki. Warto więc zachować kolejność lektury. Tym bardziej że przywiązanie do bohaterki ma tutaj większe znaczenie niż sama zagadka. Jeśli ktoś nie polubił jej sposobu opowiadania, chaotycznych decyzji i zamiłowania do niewybrednych komentarzy, Taki diabeł straszny raczej nie zmieni jego zdania. Svietlana pozostaje bowiem dokładnie taką osobą, jaką poznaliśmy wcześniej. Jest impulsywna, niecierpliwa, skłonna do improwizacji i zadziwiająco mało zainteresowana odpowiedzialnością, którą inni próbują na nią nałożyć. Nie przechodzi nagłej przemiany w rozsądną przywódczynię tylko dlatego, że ktoś postanowił uczynić z niej ważną figurę piekielnej polityki. I dobrze, ponieważ taka zmiana odebrałaby serii sporą część charakteru. Można natomiast oczekiwać, że w kolejnych tomach autor pozwoli jej nieco wyraźniej zmierzyć się z konsekwencjami własnych wyborów. Sama umiejętność wychodzenia cało z kolejnych katastrof nie zastąpi przecież rozwoju postaci.
Taki diabeł straszny wypada jako kontynuacja całkiem udanie, choć nie wszystkie jego pomysły zostają wykorzystane z jednakową skutecznością. Ćwiek oferuje sprawne dialogi, sporą dawkę absurdalnego humoru i bohaterów, których wzajemne relacje potrafią być ciekawsze od wielkich piekielnych planów. Jednocześnie przesadza z tempem, zbyt często rozprasza uwagę kolejnymi epizodami i kończy opowieść w chwili, gdy przydałoby się mocniejsze domknięcie przynajmniej jednego z głównych konfliktów. To książka przyjemna w lekturze, lecz pozostawiająca również niedosyt.
Najbardziej przewrotne pozostaje jednak położenie samej Svietlany. Jej rodzina próbuje zbudować religię, w której przypadnie jej szczególne miejsce, podczas gdy ona nie pamięta nawet, co robiła przez ostatnie miesiące. Trudno o lepszą kandydatkę na obiekt kultu. Nie zna własnych dokonań, nie rozumie planów swoich wyznawców i najchętniej kazałaby wszystkim zostawić się w spokoju. W piekle, gdzie każdy usiłuje wykorzystać innych, taka niewiedza może okazać się wyjątkowo niebezpieczna. Choć znając córkę Boruty, istnieje spora szansa, że zanim ktokolwiek zdoła doprowadzić swój genialny plan do końca, Svietka przypadkiem go zniszczy. A potem będzie miała pretensje, że nikt nie powiedział jej, o co właściwie chodziło.

