Edmund Kociołek pokonał Złe, uratował Dolinę i wreszcie może zająć się tym, na czym zna się najlepiej. Problem w tym, że karczma Pod Kaprawym Gryfem stała się tak popularna, iż niemal każdy chce urządzić w niej wesele, a goście potrafią wynosić na szczęście nawet bruk z dziedzińca. Do tego dochodzi niezrozumiała ostatnia wola króla Rodryka Odnalezionego, olbrzym upominający się o spełnienie dawnej obietnicy i coś, co wyje w pobliżu karczmy, choć zdecydowanie nie jest wilkiem. Marcin Mortka w Zapomnianej siostrze ponownie udowadnia, że największym zagrożeniem dla spokoju Kociołka nie musi być pradawne zło. Wystarczy kilku przyjaciół, parę niedotrzymanych zobowiązań i przekonanie, że skoro raz udało się uratować świat, to teraz wszyscy dadzą człowiekowi święty spokój.
Po Siódmym życzeniu byłam przekonana, że Drużyna do Zadań Specjalnych zasłużyła już na emeryturę. Mortka najwyraźniej uznał jednak, że w Dolinie pozostało jeszcze sporo do zrobienia. Co ważne, nie próbuje udawać, że od poprzednich wydarzeń nic się nie zmieniło. Karczma prosperuje znakomicie, dzieci Kociołka i Sary dorastają, a dawni towarzysze coraz częściej zajmują się własnymi sprawami. Urgo buduje szkołę dla rycerzy Doli, Gramm myśli o Gwiżdżących Górach, Żychłonia pochłaniają obowiązki, a Eliaha brakuje tam, gdzie wcześniej jego obecność wydawała się oczywista. Kociołek ma rodzinę, dom i bezpieczeństwo, o które tyle razy walczył, ale zaczyna tęsknić za czasami, kiedy wystarczyło rzucić hasło o wyprawie, żeby wszyscy stanęli gotowi do drogi.
Właśnie ten motyw najbardziej spodobał mi się w nowym otwarciu. Przyjaźń nie zawsze rozpada się wskutek wielkiej kłótni. Czasami każdy zaczyna mieć po prostu coraz mniej czasu dla pozostałych. Mortka pokazuje to bez niepotrzebnego dramatyzowania, choć Edmund wyraźnie odczuwa zmianę. Kiedy postanawia wypełnić ostatnią wolę króla Rodryka i odnaleźć jego zaginioną córkę, okazuje się, że dawni towarzysze niekoniecznie mają ochotę na kolejną eskapadę. Wtedy Sara proponuje rozwiązanie, które wywraca dotychczasowy schemat przygód do góry nogami. Skoro przyjaciele nie mogą wyruszyć, dlaczego nie zabrać ze sobą rodziny? Ten pomysł pozwala Mortce odświeżyć dynamikę opowieści bez wymieniania całej obsady. Sara otrzymuje więcej miejsca, przestaje być wyłącznie osobą czekającą na powrót męża i może pokazać, że rodzinne życie Kociołka nie kończy się na progu karczmy. Równie ciekawie wypadają dzieci, których osobowości stają się coraz wyraźniejsze. Edmund nie odpowiada już wyłącznie za własne bezpieczeństwo, a obecność najbliższych zmienia znaczenie podejmowanego ryzyka. Inaczej przecież wygląda walka z potworami, kiedy obok stoją doświadczeni wojownicy, a inaczej, gdy w niebezpiecznych sytuacjach uczestniczy rodzina.
Szczególną sympatię wzbudził we mnie Nuut, zwłaszcza w zestawieniu z olbrzymem. Mortka znakomicie wykorzystuje różnicę rozmiarów, charakterów i sposobów postrzegania świata. Dziecięca bezpośredniość zderza się z potężną istotą, której obecność powinna budzić respekt, a zamiast tego otrzymujemy sceny naprawdę zabawne. Olbrzym nie jest jednak wyłącznie komicznym dodatkiem. Dawna obietnica związana z odnalezieniem jego domu nadaje tej postaci własny cel, a przy okazji pozwala autorowi przypomnieć, że nawet najbardziej absurdalne zobowiązania potrafią kiedyś upomnieć się o spełnienie.
Humor pozostaje oczywiście jednym z największych atutów książki. Karczemne zamieszanie, rodzinne przekomarzania, rubaszne dialogi i nieustanne zderzanie wielkich spraw z przyziemnymi problemami tworzą charakterystyczny rytm tej serii. Bohaterowie mogą mierzyć się z niebezpieczeństwem, ale nadal muszą coś zjeść, znaleźć miejsce do spania i przetrwać własne towarzystwo. Mortka pamięta również o kulinarnej stronie przygody. Pstrągi z szałwią, karczemne specjały i wspomnienia bigosu potrafią skutecznie odwrócić uwagę od fabuły, zwłaszcza jeśli czyta się na pusty żołądek. Zresztą trudno wyobrazić sobie Kociołka, który nie znalazłby chwili na rozważania o porządnym posiłku.
Nie oznacza to jednak, że Zapomniana siostra jest wyłącznie lekką komedią fantasy. Prolog zapowiada wydarzenia znacznie poważniejsze niż weselne kłopoty, po czym autor cofa się do wcześniejszego momentu i pokazuje, jak bohaterowie stopniowo zbliżają się do niebezpieczeństwa. Ten zabieg znamy już z poprzednich tomów, ale nadal działa. Od początku wiadomo, że pozornie niewinne komplikacje doprowadzą do czegoś groźnego, dlatego nawet spokojniejsze sceny zyskują dodatkowe napięcie. Można śmiać się z kolejnych nieporozumień, ale gdzieś z tyłu głowy pozostaje świadomość, że tym razem nie wszystko musi skończyć się na kilku siniakach.
Mam natomiast zastrzeżenia do tempa. Po mocnym otwarciu akcja wyraźnie zwalnia, a Mortka długo zatrzymuje nas przy codzienności Pod Kaprawym Gryfem, weselnych porządkach i przygotowaniach do wyprawy. Rozumiem potrzebę ponownego zadomowienia czytelnika w Dolinie, ale nie wszystkie rozmowy i rodzinne sytuacje wnoszą równie dużo do historii. Dopiero kiedy bohaterowie ruszają w stronę Gór Sinych, wydarzenia nabierają zdecydowanego rozpędu. Wtedy powracają niebezpieczeństwo, niespodzianki i ta szczególna umiejętność Mortki do komplikowania pozornie prostych zadań.
Nowe zagrożenie, związane z Zamętem, również zapowiada się interesująco. Po pokonaniu Złego łatwo byłoby po prostu wprowadzić kolejnego przeciwnika, jeszcze potężniejszego i bardziej przerażającego. Mortka wybiera jednak coś mniej oczywistego. Zamęt wiąże się z naruszeniem dotychczasowego porządku, niepewnością i poczuciem, że świat przestaje funkcjonować według znanych zasad. Dobrze współgra to z sytuacją samej drużyny, która również nie jest już taką wspólnotą jak dawniej. Podoba mi się to zestawienie, choć mam nadzieję, że autor nie będzie w kolejnych tomach bez końca podnosił stawki, bo wtedy wcześniejsze zwycięstwa mogłyby stopniowo tracić znaczenie. Ciekawie wypada także sprawa zaginionej córki Rodryka. Samo poszukiwanie nie jest szczególnie oryginalnym motywem, ale Mortka dodaje do niego pytanie o właściwe wykonanie ostatniej woli monarchy. Co zrobić, kiedy już odnajdzie się poszukiwaną osobę? Czy spełnienie zobowiązania oznacza bezwzględne trzymanie się dawnych ustaleń, czy raczej próbę zrozumienia ich sensu? Autor nie zamienia tego w wielki moralny wykład, ale pozwala bohaterom zmierzyć się z dylematem, który wykracza poza zwyczajne odnalezienie kogoś i doprowadzenie go we wskazane miejsce.
Nie wszystkie nowe elementy świata przekonały mnie jednak w jednakowym stopniu. Niektóre pojawiają się dość nagle, jakby zostały dopasowane do potrzeb bieżącej przygody. W tak rozbudowanym cyklu trudno całkowicie uniknąć podobnych sytuacji, ale im dłużej poznajemy Dolinę, tym bardziej oczekuję, że kolejne odkrycia będą wynikały z wcześniej ustalonych zasad. Mortka zazwyczaj potrafi sprawnie łączyć nowe pomysły ze znanym uniwersum, choć tutaj zdarzają się momenty wymagające od czytelnika nieco większej wyrozumiałości. Osobną kwestią pozostaje nieobecność Eliaha. Wcześniej elf stanowił ważny element specyficznej równowagi drużyny, a jego brak jest wyraźnie odczuwalny. Nie jestem przekonana, że pojawienie się nowych postaci powinno tę lukę całkowicie wypełnić. Każdy z dawnych towarzyszy wnosił do grupy coś własnego, a próba prostego zastąpienia jednej osoby drugą mogłaby odebrać relacjom część autentyczności. Znacznie ciekawsze wydaje mi się obserwowanie, jak bohaterowie radzą sobie ze zmianami i czy potrafią stworzyć nową drużynę bez udawania, że wszystko wygląda dokładnie tak samo jak dawniej.
Warto też zaznaczyć, że choć Zapomniana siostra otwiera nowy cykl, nie traktowałabym jej jako najlepszego punktu wejścia do świata Kociołka. Podstawowy konflikt można zrozumieć bez znajomości wcześniejszych tomów, ale spora część przyjemności wynika z obserwowania przemian bohaterów. Trudno odczuć nostalgię za dawną drużyną, jeśli nie miało się okazji jej poznać. Podobnie jest z żartami, drobnymi przyzwyczajeniami i odniesieniami do wcześniejszych wydarzeń. Dla nowych czytelników będą one sympatycznym dodatkiem, dla tych, którzy spędzili w Dolinie wiele godzin, stanowią część wspólnej historii.
Największą zaletą powieści pozostaje jednak to, że Mortka pozwala swoim bohaterom dorastać. Kociołek i jego przyjaciele mają więcej doświadczenia, ale również więcej obowiązków, wspomnień i powodów do ostrożności. Zmieniają się ich priorytety, a dawne wyprawy zaczynają funkcjonować jako część przeszłości. Edmund może cieszyć się rodziną i sukcesem karczmy, a jednocześnie odczuwać smutek na myśl o coraz rzadszych spotkaniach z przyjaciółmi. To bardzo ludzkie i właśnie dlatego przekonujące. Autor nie próbuje sztucznie zatrzymywać bohaterów w miejscu tylko po to, żeby nadal mogli przeżywać identyczne przygody. Zakończenie pozostawia sporo przestrzeni dla dalszych wydarzeń. Nie wszystkie zagadki zostają rozwiązane, a część spraw dopiero zaczyna nabierać znaczenia. Na szczęście nie miałam poczucia, że przeczytałam wyłącznie rozbudowany prolog do kolejnej książki. Otrzymujemy konkretną przygodę, nowe postacie i kilka interesujących zmian w relacjach między bohaterami. Mortka potrafi zakończyć pewien etap, a jednocześnie pozostawić czytelnika z ciekawością dotyczącą dalszych losów drużyny.
Zapomniana siostra nie jest rewolucją w twórczości Marcina Mortki i chyba nie musi nią być. Nadal otrzymujemy lekką, pełną humoru fantasy przygodową, w której nie brakuje dziwacznych stworzeń, niebezpiecznych sytuacji i bohaterów zdolnych pokłócić się nawet wtedy, kiedy rozsądek nakazywałby zachować ciszę. Początek bywa zbyt rozwlekły, część nowych pomysłów wymaga jeszcze rozwinięcia, a znajomość poprzednich tomów zdecydowanie zwiększa przyjemność z lektury. Mimo to jest w tej książce coś, co sprawia, że trudno traktować ją wyłącznie jako kolejną odsłonę sprawdzonego cyklu. Mortka zaczyna opowiadać nie tylko o tym, jak jego bohaterowie radzą sobie z następnym zagrożeniem, ale również o tym, jak radzą sobie z upływem czasu.
Najlepiej widać to właśnie w Kociołku. Człowiek, który tyle razy ratował innych, powoli odkrywa, że nie potrafi zatrzymać wszystkich przy sobie. Może prowadzić karczmę, przygotowywać najlepsze jedzenie w okolicy i zawsze znaleźć miejsce przy stole dla dawnych towarzyszy, ale nie sprawi, że ich życie przestanie się zmieniać. I chyba dlatego cieszy mnie, że Mortka nie zamknął tej historii na Siódmym życzeniu. Po wielkich zwycięstwach przychodzi przecież czas, kiedy trzeba nauczyć się zwyczajnie żyć, a to bywa trudniejsze niż kolejna wyprawa przeciwko potworom. Na szczęście Pod Kaprawym Gryfem wciąż można dostać coś dobrego do jedzenia. A skoro przy stole nadal jest miejsce dla wszystkich, to może jeszcze nie pora martwić się, że najlepsze przygody pozostały za nimi.

