Radek Czech
Drugi tom meekhańskich opowieści ma w sobie coś z ruchu kamery, która nagle odrywa się od znanych krajobrazów i leci dalej, niby w bok, a jednak wciąż po tej samej osi świata. Opowieści z meekhańskiego pogranicza. Wschód – Zachód są geograficznym przeskokiem i jednocześnie logiczną kontynuacją, bo tu nie chodzi o kolejne przygody tych samych bohaterów, tylko o poszerzanie mapy napięć, które trzymają imperium w ryzach. Meekhan wciąż jest potęgą, ale nie jest już historią o ekspansji. To historia o utrzymaniu zdobytego terytorium, o stagnacji, o narastających tarciach na obrzeżach, które prędzej czy później muszą znaleźć ujście.
To wydanie, podobnie jak w przypadku tomu pierwszego, od razu gra na emocjach czytelnika, który lubi książki również jako przedmioty. Okładka Jakuba Rebelki jest wyjątkowa, hipnotyczna, ma w sobie ruch i gęstość, jakby obiecywała, że pod papierem czai się coś większego niż same opowiadania. I właśnie dlatego pozostaje ten sam dysonans, tylko warto go nazwać inaczej. Nie chodzi nawet o snobizm czy kolekcjonerską zachłanność. Chodzi o to, że to wydanie wygląda jak zaproszenie do postawienia na półce edycji docelowej, a dostajemy formę, która z definicji jest bardziej tymczasowa. Miękka oprawa nie przekreśla przyjemności lektury, ale w przypadku takiej ilustracji i takiego projektu graficznego zostawia wrażenie niewykorzystanej szansy.
Sam tom utrzymuje konstrukcję, którą Wegner już raz udowodnił, że potrafi rozegrać. Osiem opowiadań podzielonych na dwie części, cztery dla Wschodu i cztery dla Zachodu. Z pozoru to powtórzenie formuły, w praktyce to test, czy autor potrafi zrobić z tej samej ramy dwa różne doświadczenia. Wschód jest bardziej żołnierski, stepowy, oparty o dynamikę oddziału i ciężar lojalności. Zachód jest miejski, polityczny, brudny od interesów, podsłuchów, długów i układów. Obie połówki czyta się inaczej, bo inaczej ustawiają stawkę emocjonalną.
Część wschodnia pokazuje pogranicze, na którym konflikt nie musi jeszcze wybuchnąć, by czuć go w powietrzu. Se kohlandczycy rosną w siłę, imperium obserwuje, przelicza ryzyko, a wolny czaardan Genno Laskolnyka wplątuje się w sprawy, które są jednocześnie lokalne i niebezpiecznie systemowe. W prozie Wegnera te militarne elementy są zawsze czymś więcej niż efektowną scenografią. Najlepsze w opowiadaniach wschodnich jest to, że wojna istnieje tu jako możliwość, która deformuje codzienność nawet wtedy, gdy jeszcze nie wybuchła. Do tego dochodzi silna postać Kailean, doświadczona, niezależna, zbudowana nie na haśle silnej kobiety, tylko na sprawczości i twardym doświadczeniu.
Jednocześnie Wschód bywa miejscem, gdzie autor dotyka własnych powtórzeń. Laskolnyk ma w sobie coś z posągowego dowódcy znanego już z wcześniejszego tomu, tylko przeniesionego w nowe realia. To ten sam typ charyzmy i ten sam ciężar legendy, które potrafią unosić fabułę, ale potrafią też zamykać postać w funkcji. Chciałoby się, by więcej było w nim rysy, słabości, momentu, w którym nie jest wyłącznie figurą na planszy. Ten drobny niedosyt nie przekreśla jednak samej historii, bo stepowe opowiadania trzymają poziom, są równe, sprawnie prowadzone i konsekwentnie budują poczucie, że świat jest większy niż ich pojedyncze wątki.
Zachód wchodzi w inną energię. Ponkee Laa, miasto portowe o skomplikowanej równowadze politycznej, staje się przestrzenią, w której granica nie przebiega na mapie, tylko w środku społecznych układów. Imperium wycofało się, ale pozostawiło dziedzictwo, które nadal waży na tożsamości, ambicjach i resentymentach. To tu pojawia się Altsin Awendeh, młody złodziej związany z Ligą Czapki, bohater wprowadzający do cyklu nowy ton. Zamiast wojskowej wspólnoty dostajemy półświatek, zamiast oddziału dostajemy samotną ścieżkę, zamiast prostego podziału na swoich i obcych dostajemy sieć zależności, w której honor jest równie realny jak cynizm.
Ta część ma też swoje ryzyka. Polityka i intryga wymagają większej dawki ekspozycji i Wegner czasem się na niej zatrzymuje. Pojawiają się także sceny oniryczne, które są ważne dla fabuły i mitologii świata, ale w większym natężeniu potrafią męczyć, bo rozszczelniają tempo. A jednak Zachód broni się tym, że daje serii coś, czego wcześniej było mniej. To nie są już tylko opowieści o granicy jako linii obrony. To opowieści o granicy jako stanie psychologicznym i społecznym, o tym, że potęga imperium kończy się tam, gdzie zaczyna się pamięć o wolności.
Najciekawsze jest to, jak tom drugi przesuwa akcenty całego cyklu. W pierwszym tomie różnice między połowami były wyraźne, ale łatwiej było wskazać, która z nich działa mocniej na czytelniczą wyobraźnię. Tutaj podobny ranking staje się trudniejszy. Wschód i Zachód są równymi filarami, bo każdy wnosi inną jakość i inny rodzaj napięcia. Wschód pokazuje zderzenie kultur, stepowy tygiel i wojskową praktykę pogranicza. Zachód pokazuje cenę ambicji i to, jak szybko władza przerabia ludzi na narzędzia, nawet jeśli nie noszą munduru.
W tle pozostaje jeszcze jedna rzecz, która może być zarówno zaletą, jak i potencjalnym problemem. Wegner wyraźnie rozstawia pionki na planszy większej historii. Zdarzenia z obu tomów sugerują kulminację, która dopiero nadejdzie. Na razie to działa, bo intryguje i sprawia, że świat wydaje się spójny oraz zaplanowany. Pytanie brzmi, czy w kolejnych częściach obietnica zostanie spełniona odpowiednim zagęszczeniem stawki, czy pozostanie tylko szeptem zza kulis. Ten tom wciąż stoi po stronie obietnicy.
Opowieści z meekhańskiego pogranicza. Wschód – Zachód to zbiór, który nie próbuje przebić poprzednika efekciarstwem. On robi coś trudniejszego. Rozszerza perspektywę i pokazuje, że imperium nie pęka wyłącznie pod naporem wrogów, lecz także pod ciężarem własnych historii, ambicji i mitów. A nowe wydanie, mimo żalu o formę oprawy, przypomina, że to cykl, który zasługuje na traktowanie poważnie. Nie dlatego, że jest pomnikowy, tylko dlatego, że jest konsekwentny, dopracowany i zbudowany z opowieści, które naprawdę umieją zostać w pamięci.
