Agata Miałek
W tej książce najbardziej działa nie duch, tylko człowiek. I to taki, który wchodzi do cudzej kuchni, ogląda przesunięte krzesło, słucha historii o telefonie od zmarłej ciotki, po czym robi rzecz najmniej efektowną na świecie: zaczyna zadawać pytania. Ile osób było w domu. Kiedy to się zaczęło. Kto ma dostęp do kluczy. Czy ktoś mógł zrobić kawał. Czy ktoś ma powody, żeby kłamać. Albo żeby widzieć to, co chce zobaczyć.
Nie z tego świata Bena Machella nie jest katalogiem straszeń ani antologią “najbardziej przerażających przypadków z Wielkiej Brytanii”. To reporterska opowieść o Tonim Cornellu, jednym z najbardziej zapracowanych badaczy zjawisk paranormalnych związanych z brytyjskim Towarzystwem Badań Parapsychicznych. Człowieku, który przez dekady odbierał zgłoszenia, jeździł, sprawdzał, notował, rozmawiał, badał. I co najważniejsze, podchodził do tych historii jak sceptyk, ale nie jak cynik.
To jest książka o tym, jak wygląda praca na styku wiary, lęku i potrzeby sensu. Bo kiedy komuś przesuwa się stół, a w nocy coś siada na klatce piersiowej, to nie zawsze chodzi o duchy. Czasem chodzi o stres. O traumę. O napięcie w rodzinie. O samotność. O potrzebę, żeby ktoś wreszcie potraktował nas serio. Cornell bywał właśnie takim kimś. Nie egzorcystą. Nie showmanem. Raczej kimś w rodzaju rzeczoznawcy od niepokoju.
I tu Machell robi rzecz bardzo sprytną: nie próbuje cię na siłę przekonać, że to wszystko prawda, ale też nie wyśmiewa ludzi, którzy przyszli po pomoc. Zamiast tego pyta razem z Cornellem: dlaczego chcemy wierzyć. Dlaczego te historie wracają. Dlaczego w różnych epokach zmieniają kostium, ale nie zmieniają sedna. Raz seans spirytystyczny w salonie, raz telefon od zmarłego, raz poltergeist w domu pod Londynem, raz zimnowojenne laboratoria i marzenie, że telepatia da przewagę nad wrogiem.
Jednym z najmocniejszych elementów książki jest jej szeroki oddech. Machell wychodzi poza klasyczne “nawiedzenia” i pokazuje cały kontekst kulturowy: spirytystyczne mody elit, fascynację “dowodem” na życie po śmierci, później chłodniejszą parapsychologię i wreszcie paranoję zimnej wojny, w której CIA i KGB naprawdę próbowały sprawdzać, czy da się zrobić z “mocy” narzędzie. To świetnie uświadamia, że paranormalne nie jest tylko o duchach, ale o epoce. O tym, czego się boimy i czego nam brakuje.
Są też smaczki, które robią robotę, bo dodają ciężaru tej opowieści. Korespondencje Cornella z nazwiskami, które brzmią jak podręcznik historii, pokazują, że to nie jest temat wyłącznie dla łatwowiernych. Że pytanie o “coś więcej” potrafi wrócić nawet do ludzi, którzy współtworzyli racjonalny porządek świata. I to nie tyle podkręca sensację, co robi rzecz ciekawszą: normalizuje wątpliwość.
Czy jest tu groza. Tak, ale inna niż w horrorze. To groza intelektualna, powolna, podskórna. Związana z myślą, że nawet jeśli 95 procent przypadków da się wyjaśnić, to zostaje to irytujące pięć procent, które nie pasuje do szufladek. I nagle, gdzieś między kablami, sugestią, halucynacją i zwykłą ludzką potrzebą uwagi, pojawia się szczelina.
Natomiast jeśli ktoś kupuje Nie z tego świata z oczekiwaniem, że dostanie rollercoaster strachu, trzaskające drzwi i “nie czytaj tego po zmroku”, to może się odbić. Bo tempo bywa spokojne, miejscami wręcz archiwalne. To bardziej opowieść o badaniu zjawisk niż same zjawiska. Dla jednych zaleta, dla innych przeszkoda. Ja mam na to jedną odpowiedź: to książka, która gra fair. Nie oszukuje. Nie sprzedaje taniej sensacji, tylko pokazuje proces i cenę tej roboty.
Najbardziej doceniam to, że Machell nie robi z Cornella świętego ani “ostatniego prawdziwego łowcy duchów”. To portret człowieka, który całe życie stał w drzwiach między “na pewno” a “nie wiem”. I miał odwagę zostawić to drugie jako odpowiedź.
Nie z tego świata zostawia po sobie nie tyle wiarę w duchy, co lekki dyskomfort. Bo uświadamia, jak krucha bywa nasza pewność, że wszystko da się wytłumaczyć. A jeśli dziś w nocy coś spadnie z półki, to oczywiście będzie to przeciąg. Oczywiście.
