Agata Miałek
Nie ma tu bohaterskiego startu z fanfarami. Jest mgła, rezydencja, w której oddech smakuje jak kurz, i życie, które od początku ma formę wyroku. Stalowe skrzydła otwierają się jak mroczna baśń, ale szybko okazuje się, że to nie jest bajka o wolności, tylko historia o tym, jak niewola potrafi wejść pod skórę i zostać tam na długo po tym, gdy znikną kajdany.
Karhu zostaje zabrany jako młody centaur i przez lata służy rodzinie hrabiego Valerisa w Ynys Grug. To niewola pełna codziennego upokorzenia, takiego, które nie potrzebuje krwi, żeby boleć. W tym samym domu Edlynne, córka oprawcy, też jest więźniem, tylko w wersji elegantszej, w złotej klatce. Kiedyś chciała, by ją dostrzegli. Teraz marzy, by stać się niewidzialna, bo widzialność oznacza konsekwencje. A gdy ojciec postanawia wydać ją za człowieka, który ma skórę człowieka i wszystko inne jak z koszmaru, wreszcie pojawia się szczelina w murze. Ucieczka.
Najciekawsze w tej książce jest to, że Grajek nie buduje relacji Karhu i Edlynne na prostym schemacie. To nie jest historia, w której “ich uczucie rośnie” jak roślinka w słońcu. To raczej więź wyhodowana w cieniu. Przyjaźń jako forma przetrwania, jedyny miękki punkt w domu zbudowanym z twardych reguł. I dobrze, że romans jest tu dawkowany oszczędnie. Nie dominuje. Nie próbuje udawać, że wystarczy jedna scena bliskości, by zasypać przepaść różnic i krzywd. Ta książka ma w sobie sporo powagi, więc romans jako szept, a nie megafon, działa jej na korzyść.
Świat przedstawiony ma bardzo przyjemny, rzadziej spotykany posmak. Żelazo i para, industrialny chłód, postęp jako narzędzie opresji, magia jako coś karanego i ściganego, mityczne istoty jako problem do rozwiązania. Steampunkowa poświata miesza się tu z klasyczną fantastyką, ale nie na zasadzie ozdobnika. Raczej jakby cywilizacja w tej wersji świata miała obsesję kontrolowania wszystkiego, co wymyka się klasyfikacji.
Tempo jest powolne, momentami wręcz uparte. Grajek lubi budować napięcie nie wybuchami, tylko kroplami. Dla jednych to będzie zaleta, bo klimat gęstnieje, a emocje mają czas osiąść. Dla innych wada, bo akcja nie biegnie, tylko idzie. Ja kupuję ten wybór, bo pasuje do historii o ludziach, którzy całe życie byli uczeni, że każdy ruch kosztuje. Tyle że trzeba mieć na to cierpliwość. To nie jest książka, która ma cię porwać za gardło co rozdział. Ona raczej zaciska palce powoli.
Najmocniejsze zostają we mnie dwie rzeczy. Po pierwsze Karhu jako bohater. Centaur w roli pierwszoplanowej nie jest tu egzotyczną ciekawostką, tylko lustrem, w którym odbija się temat dehumanizacji. To, co robi się z “innym”, kiedy uzna się go za narzędzie, a nie za osobę. Po drugie Edlynne, która nie jest typową wojowniczką. Jej odwaga nie polega na tym, że nagle chwyta miecz, tylko że uczy się w ogóle chcieć dla siebie czegoś więcej niż przetrwania. W świecie, gdzie każdy dzień tresuje cię do uległości, marzenie o wolności jest aktem buntu.
I jeszcze zakończenie. Jest smutne, ale nie tanią tragedią. Raczej obietnicą, że ta droga dopiero się zaczyna, a wolność nie jest miejscem na mapie, tylko procesem, który potrafi boleć jak odrastające skrzydła.
Stalowe skrzydła to mroczna powieść drogi o ucieczce, traumie i wyborach, które nie mają czystych rąk. Dla czytelników, którzy lubią klimat, wolniejsze tempo i relacje budowane z wyczuciem. Nie dostaniesz tu romantasy na skróty. Dostaniesz historię, która ma cierpliwość do bólu.
