Marek Tokarz
Powieść historyczna osadzona w realiach wczesnego średniowiecza zawsze stoi przed szczególnym wyzwaniem. Autor musi zmierzyć się z epoką, która pozostawiła po sobie niewiele źródeł, a jednocześnie stworzyć przekonującą wizję świata pełnego konfliktów, ambicji i codziennego zmagania się z losem. Robert F. Barkowski w książce Siemowit. Nieustępliwy podejmuje tę próbę, prowadząc czytelnika w głąb czasu, kiedy fundamenty przyszłego państwa Piastów dopiero zaczynały się krystalizować.
Centralną postacią powieści pozostaje Siemowit, książę Polan, którego panowanie wypełniają napięcia polityczne, konflikty plemienne oraz nieustanne próby utrzymania równowagi pomiędzy sprzymierzeńcami i wrogami. Barkowski buduje narrację wokół szeregu wydarzeń rozgrywających się równolegle w różnych częściach świata słowiańskich plemion. Kuzyni Siemowita walczą o utrzymanie swoich ziem, jedni próbują odzyskać utracone grody, inni bronią się przed ekspansją sąsiadów. Na mapie pojawiają się kolejne ogniska konfliktów, które pokazują, jak niestabilna była rzeczywistość polityczna tego okresu. Autor konsekwentnie przypomina, że w świecie plemiennych księstw bezpieczeństwo było stanem wyjątkowym, a nie regułą.
Największą wartością powieści pozostaje właśnie próba odtworzenia atmosfery epoki. Barkowski, znany z popularyzowania historii średniowiecza, stara się pokazać rzeczywistość, w której polityka, religia i codzienność przenikały się na każdym kroku. Obok walk i sporów pojawia się świat wierzeń, gusła, przekonania o działaniu przeznaczenia i ingerencji sił nadprzyrodzonych. Ten element nadaje opowieści szczególny klimat, przypominając, że dla ludzi tamtych czasów granica między światem realnym a duchowym była znacznie bardziej płynna niż dla współczesnego odbiorcy.
Równocześnie powieść nie ogranicza się do przedstawienia jednego bohatera. Siemowit pozostaje osią wydarzeń, lecz wokół niego krąży szeroki krąg postaci. Krewni, sojusznicy i przeciwnicy tworzą rozbudowaną sieć relacji, która dobrze oddaje charakter polityki plemiennej. Władza nie była tu stabilną instytucją, lecz dynamiczną grą wpływów, w której każdy sojusz mógł okazać się chwilowy. Barkowski pokazuje świat, w którym decyzje władców natychmiast odbijały się na losie całych społeczności.
Narracja koncentruje się na walce o dziedzictwo i prestiż. Siemowit próbuje odzyskać ziemie należące niegdyś do jego rodu, a jednocześnie mierzy się z aspiracjami związanymi z dziedzictwem swojej żony. Ten motyw buduje ważne napięcie fabularne, ponieważ ambicje polityczne splatają się tu z osobistą odpowiedzialnością władcy za przyszłość swojego plemienia. Właśnie w tym miejscu powieść zbliża się do tradycji klasycznych narracji historycznych, w których bohater musi godzić prywatne decyzje z ciężarem władzy.
Warto zwrócić uwagę także na sposób przedstawienia codzienności wczesnośredniowiecznego świata. Nie jest to rzeczywistość romantyczna ani heroiczna w klasycznym sensie. To przestrzeń, w której przemoc i niepewność stanowią część życia, a każda decyzja może prowadzić do konfliktu. Powieść przypomina, że początki państwowości nie rodziły się w atmosferze legendy, lecz wśród napięć, walk i nieustannej rywalizacji.
Jednocześnie w konstrukcji fabuły widać, że Barkowski świadomie stawia na przygodowy charakter narracji. Kolejne wydarzenia następują po sobie dynamicznie, a bohater niemal bez przerwy zmaga się z nowymi problemami. Taki rytm sprawia, że książka zachowuje tempo właściwe powieści historycznej nastawionej na opowieść o losach bohatera i jego otoczenia. Dla części czytelników może to oznaczać pewną przewidywalność rozwiązań fabularnych, jednak nie zmienia to faktu, że głównym celem autora pozostaje ukazanie rozległego krajobrazu politycznego epoki.
Na tle współczesnej polskiej prozy historycznej Siemowit. Nieustępliwy wpisuje się w nurt opowieści przybliżających początki dynastii Piastów. W tradycji tej znajdują się zarówno klasyczne powieści Karola Bunscha, jak i nowsze próby literackiego rekonstruowania wczesnych dziejów Polski. Barkowski podąża podobną drogą, lecz korzysta z własnej wiedzy popularyzatorskiej, aby przybliżyć czytelnikowi realia czasów, które wciąż pozostają jedną z najbardziej tajemniczych epok naszej historii.
Największą siłą tej książki jest próba wypełnienia białych plam historii wyobraźnią opartą na wiedzy o epoce. Dzięki temu powieść działa nie tylko jako opowieść przygodowa, lecz także jako literacka próba zrozumienia świata, w którym dopiero zaczynała kształtować się przyszła polska państwowość.
