Maciej Ornitowski
Kiedy Denis Villeneuve zapowiadał, że chce opowiedzieć historię Paula Atrydy do końca, wielu traktowało to jako deklarację artystycznej konsekwencji. Dziś, kiedy Diuna 3 jest już po zdjęciach, ma wyznaczoną premierę na grudzień 2026 roku i odsłoniła pierwsze fragmenty w zwiastunie, zaczyna być jasne, że chodzi o coś więcej. Nie o domknięcie trylogii. O jej rozbrojenie.
Bo jeśli rzeczywiście mówimy o adaptacji Mesjasza Diuny, to Villeneuve bierze na warsztat jedną z najbardziej niewygodnych książek science fiction w historii. Nie dlatego, że jest trudna formalnie. Tylko dlatego, że robi coś, czego kino popularne unika jak ognia. Podważa sens własnej opowieści.
Pierwsze dwie części budowały mit. Wizualnie monumentalny, emocjonalnie angażujący, oparty na klasycznej trajektorii bohatera. Paul był kimś, komu można było kibicować, nawet jeśli od początku towarzyszył mu cień niepokoju. Wizje przyszłości, sugestie nadchodzącego dżihadu, napięcie między przeznaczeniem a wyborem. To wszystko było, ale funkcjonowało jako tło dla historii o dojrzewaniu, zemście i przejęciu władzy.
I właśnie dlatego trzecia część jest tak ryzykowna. Akcja filmu ma się rozgrywać około siedemnaście lat po wydarzeniach z Części drugiej. Paul nie jest już liderem Fremenów. Jest cesarzem znanego wszechświata. Jego religijno-polityczny projekt, który miał być narzędziem przetrwania, przekształcił się w coś znacznie większego i znacznie bardziej przerażającego. Dżihad, który rozpętał jego mit, pochłonął miliardy istnień. I to nie jest metafora. To konkretny ciężar, który ten film musi unieść.
Villeneuve zapowiada zmianę tonu. Z pustynnego eposu do politycznego thrillera. Z historii o zdobywaniu władzy do historii o jej konsekwencjach. To bardzo świadomy ruch, bo Mesjasz Diuny nie jest kontynuacją w klasycznym sensie. To raczej korekta. Herbert napisał tę książkę między innymi po to, by pokazać, jak niebezpieczne jest bezrefleksyjne uwielbienie dla charyzmatycznych przywódców.
W tym kontekście szczególnie interesująco zapowiada się rozwinięcie postaci Chani. Zendaya w drugiej części była już kimś więcej niż tylko romantycznym dopełnieniem Paula. Jej sceptycyzm wobec mesjanistycznej narracji Fremenów był jednym z najciekawszych elementów filmu. Wszystko wskazuje na to, że w trzeciej części jej rola zostanie jeszcze pogłębiona. I słusznie, bo jeśli ktoś ma stanowić przeciwwagę dla mitu Muad’Diba, to właśnie ona.
Równie ważna będzie Irulan, grana przez Florence Pugh. W książce to postać funkcjonująca na styku polityki, propagandy i osobistych ambicji. Jej obecność w filmie może wzmocnić wątek manipulacji narracją i tworzenia oficjalnej wersji historii, która niekoniecznie ma wiele wspólnego z rzeczywistością.
Ciekawie zapowiada się także powrót Duncana Idaho, w interpretacji Jasona Momoy. Wszystko wskazuje na to, że zobaczymy go jako gholę, czyli odtworzoną wersję postaci, stworzoną przez Bene Tleilax. To jeden z najbardziej niepokojących elementów świata Herberta, bo łączy w sobie temat tożsamości, pamięci i manipulacji. Duncan jako Hayt nie jest po prostu powrotem ulubionej postaci. Jest narzędziem w większej grze.
A ta gra, jak sugerują zapowiedzi, będzie znacznie bardziej skomplikowana niż w poprzednich częściach. Robert Pattinson jako Scytale, przedstawiciel Tleilaxan, może wprowadzić do filmu element niemal paranoicznego thrillera. Postać zmiennokształtnego intryganta, który może przyjmować różne tożsamości, idealnie wpisuje się w opowieść o świecie, w którym nikt nie jest tym, za kogo się podaje.
Do tego dochodzą wątki związane z bliźniętami Paula i Chani, Leto II i Ghanimą, oraz potencjalnie większa rola Alii, w którą może wcielia Anya Taylor-Joy. Jeśli Villeneuve rzeczywiście sięgnie po elementy z Dzieci Diuny, może to oznaczać próbę szerszego zamknięcia całej historii, nie tylko losów Paula, ale też jego dziedzictwa.
Ale wszystkie te elementy, choć istotne, są tylko narzędziami do opowiedzenia czegoś ważniejszego. Bo Diuna 3 to film o tym, co dzieje się, kiedy mit zaczyna żyć własnym życiem.
Paul nie kontroluje już religii, którą stworzył. Nie kontroluje polityki, którą zapoczątkował. Jego wizje przyszłości, które miały być przewagą, stają się klatką. Wie, co się wydarzy, ale nie może tego zmienić bez wywołania jeszcze gorszych konsekwencji. To jeden z najbardziej pesymistycznych konceptów w całej literaturze science fiction. Bohater, który widzi przyszłość i rozumie, że każda możliwa droga prowadzi do katastrofy.
W tym sensie Villeneuve stoi przed bardzo konkretnym wyborem. Może złagodzić tę historię, uczynić ją bardziej przystępną, dodać więcej akcji, więcej spektaklu, więcej emocjonalnych punktów zaczepienia. Albo może pójść w stronę Herberta i pokazać coś znacznie mniej komfortowego.
Film, w którym nie ma zwycięstwa. Film, w którym bohater nie ratuje świata. Film, w którym cała droga prowadziła do miejsca, którego nikt nie chciał zobaczyć.
Zwiastun sugeruje, że Villeneuve przynajmniej częściowo wybiera tę drugą opcję. Widać w nim zarówno skalę widowiska, jak i bardziej intymne, napięte momenty między postaciami. Widać politykę, intrygi, ale też ciężar emocjonalny, który spoczywa na Paulu i Chani. Pytanie tylko, czy film utrzyma tę równowagę przez cały czas trwania. Bo najłatwiej jest zasugerować głębię. Najtrudniej jest ją dowieźć.
Na tym etapie trudno mówić o konkretnych rozwiązaniach fabularnych, choć fani już snują teorie. O roli Chani, o znaczeniu powrotu Duncana, o możliwym kształcie finału. Czy Paul odejdzie na pustynię, jak w książce. Czy Villeneuve zdecyduje się na bardziej jednoznaczne zakończenie. Czy pojawi się epilog sugerujący dalsze losy Leto II. Te pytania są ciekawe, ale w gruncie rzeczy drugorzędne. Najważniejsze jest to, czy Diuna 3 zachowa odwagę.
Bo jeśli tak, to może być jeden z najciekawszych blockbusterów ostatnich lat. Film, który nie tylko zamyka historię, ale też zmusza widza do jej przemyślenia na nowo. Film, który pokazuje, że wielkie opowieści nie zawsze kończą się wielkimi zwycięstwami. A jeśli nie, dostaniemy po prostu kolejną efektowną kontynuację. Dobrą, może nawet bardzo dobrą. Ale jednak bezpieczną. A Diuna nigdy nie była historią, która powinna być bezpieczna.
