Arek Gajowicki 
Drugi tom Poranka ściętych głów nie zmienia formuły serii, ale zaczyna lepiej wykorzystywać jej najważniejszą przewagę. Kazuo Koike i Gōseki Kojima nie budują tu zwartej fabuły prowadzonej od punktu do punktu, lecz układają kolejne spotkania Yamady Asaemona z ludźmi, których los zetknął się z prawem, przemocą, hańbą albo cudzym interesem. Każda historia działa jak osobna rana w społecznym ciele dawnej Japonii. Asaemon jest tym, który ją przecina, bada, czasem oczyszcza, a czasem tylko pokazuje, że pod warstwą rytuału i porządku gnije coś znacznie mniej wzniosłego.
To właśnie w drugim tomie wyraźniej widać, że główny bohater nie jest zwykłym mistrzem miecza ani efektownym antybohaterem o demonicznej reputacji. Jego funkcja jest osobliwa, trudna do oswojenia i niemal nieludzka. Tester mieczy, kat, ronin stojący pomiędzy samurajską elitą a pospólstwem, człowiek wykonujący czynności, których inni potrzebują, ale którymi wolą się brzydzić z bezpiecznej odległości. Asaemon istnieje w samym środku systemu, a zarazem na jego marginesie. Może dlatego tak dobrze nadaje się na przewodnika po świecie, w którym sprawiedliwość nie zawsze oznacza moralność.
Tom składa się z kilku zamkniętych opowieści i każda z nich inaczej ustawia bohatera wobec cudzej historii. W jednej pojawia się kobieta związana z wyjątkowym mieczem, niosąca ze sobą pamięć, zobowiązanie i tajemnicę. W innej prostytutka próbuje upokorzyć Asaemona, mszcząc się za egzekucję brata. Są też epizody bardziej dydaktyczne, dotykające używek, społecznego upadku, wykorzystywania wpływów i słabości urzędowego porządku. Koike nie pisze jednak prostych przypowieści z łatwą puentą. Nawet wtedy, gdy morał jest wyraźny, świat pozostaje brudniejszy niż sama lekcja.
Największa siła drugiego tomu polega na tym, że każda opowieść zmusza Asaemona do konfrontacji nie z przeciwnikiem, lecz z kolejną odmianą ludzkiej krzywdy wpisanej w porządek społeczny. To bardzo ważne, bo seria mogłaby łatwo stać się katalogiem brutalnych egzekucji i pojedynków. Zamiast tego coraz mocniej przypomina zbiór moralnych spraw sądowych bez wygodnego sędziego. Bohater nie uniewinnia świata, nie buntuje się przeciwko niemu w sposób widowiskowy, ale jego milczenie, decyzje i gesty pokazują, że rozumie więcej, niż zdradza twarz.
Najciekawiej wypadają historie z udziałem kobiet. Nie dlatego, że seria nagle staje się opowieścią o ich emancypacji w nowoczesnym sensie, lecz dlatego, że kobiece postacie odsłaniają szczególnie bolesne napięcia epoki. Honor, zemsta, seksualność, upokorzenie, zależność od mężczyzn, pamięć o rodzinie i prawo do gniewu zostają pokazane bez upiększania. Koike potrafi być brutalny, czasem bardzo dosadny, ale w najlepszych momentach nie sprowadza tych bohaterek do funkcji dekoracyjnej. Są nośniczkami społecznych ran, których sam kodeks samurajski nie potrafi ani nazwać, ani uleczyć.
W historii prostytutki szczególnie dobrze widać dwuznaczność reputacji Asaemona. Dla ludzi jest demonem z mieczem, człowiekiem, który ścina głowy i testuje ostrza na ciałach skazańców. A jednak jego reakcja na upokorzenie nie zgadza się z oczekiwaniem prostego okrucieństwa. Zamiast mechanicznej kary pojawia się coś bardziej skomplikowanego: rozpoznanie bólu, zrozumienie gniewu, być może także świadomość, że sprawiedliwość wykonana zgodnie z procedurą nie kończy cierpienia tych, którzy zostają. To świetny przykład tego, jak seria buduje bohatera bez wielkich monologów.
Jeszcze ważniejsza jest retrospekcja dzieciństwa Asaemona. Okrutny trening, przygotowanie do roli kata i uczenie chłopca, że ludzkie ciało można traktować jak każde inne mięso, nadają jego postaci ciężar, którego brakowało w pierwszym tomie. To nie jest już tylko mężczyzna wierny własnemu kodeksowi. To ktoś uformowany przez przemoc tak wcześnie, że nie mógł oddzielić życia od funkcji. Decyzja, by nie zakładać rodziny i nie przekazywać dalej tej tradycji, brzmi w takim kontekście nie jak kaprys samotnika, lecz jak jeden z nielicznych aktów miłosierdzia, na jakie go stać.
Dzięki temu drugi tom lepiej rozwiązuje problem dystansu wobec bohatera. Asaemon nadal nie jest postacią łatwą do lubienia. Nie prosi o sympatię, nie otwiera się przed czytelnikiem, nie tłumaczy każdego wyboru. Jego człowieczeństwo ujawnia się raczej w pęknięciach: w powstrzymaniu ręki, w nietypowej decyzji, w spojrzeniu na tych, których inni już skazali na zapomnienie. To znacznie ciekawsze niż klasyczna psychologizacja. Koike i Kojima pokazują, że człowieka można poznawać po tym, jak zachowuje się wobec cudzej hańby.
Seria pozostaje przy tym zanurzona w realiach historycznych. Poranek ściętych głów 2 nie idealizuje samurajów ani nie powtarza wygodnego mitu o czystym honorze. Pokazuje społeczeństwo hierarchiczne, pełne przemocy rytualnej, zależności, zawodowych funkcji, prawnych paradoksów i obyczajów, które dla współczesnego odbiorcy bywają obce, a czasem niemal nie do przyjęcia. To właśnie ta obcość jest jedną z największych wartości mangi. Nie chodzi o to, by czytelnik z łatwością utożsamił się z dawną Japonią. Chodzi o to, by zrozumiał, że jej porządek moralny działał według innych zasad i że te zasady potrafiły miażdżyć ludzi z bezwzględną elegancją.
Kojima rysuje ten świat surowo, ale nie ubogo. Jego kreska ma w sobie coś szkicowego, chwilami niemal ascetycznego, a jednocześnie niezwykle pewnego. Biel i czerń pracują tu jak dwa ostrza. Jedno wydobywa historyczny konkret, drugie tworzy pustkę wokół postaci. Sceny użycia miecza są dynamiczne, lecz nie rozgadane wizualnie. Ciało, ruch, cięcie i cisza po nim wystarczają. W najlepszych planszach czuć wpływ kina samurajskiego, ale też tradycji ilustracji, w której jedna poza potrafi powiedzieć więcej niż cały opis pojedynku.
Warto docenić, że brutalność nie jest tu wyłącznie atrakcją. Oczywiście manga nie ucieka od krwi, śmierci, upokorzenia i cielesności. Niektóre sceny mogą odrzucać, zwłaszcza gdy autorzy pokazują człowieka jako materiał poddany prawu, zemście albo badaniu ostrza. Jednak ta dosadność ma sens, ponieważ cały cykl pyta o cenę społecznego porządku. Jeśli państwo potrzebuje kata, jeśli samurajska kultura potrzebuje miecza, jeśli hierarchia potrzebuje ofiar, to nie można udawać, że wszystko odbywa się w czystej przestrzeni honoru. Ktoś musi dotknąć ciała. Ktoś musi wykonać cięcie.
Nie wszystkie epizody drugiego tomu są równie mocne. Niektóre historie mają wyraźniejszy ciężar emocjonalny i lepiej pogłębiają Asaemona, inne pozostają bliżej przypowieści albo sprawiają wrażenie, jakby przede wszystkim miały pokazać kolejną odmianę jego biegłości. Krótsze fragmenty bywają mniej satysfakcjonujące, bo ich temat domaga się większego rozpisania. W takich momentach epizodyczna struktura ujawnia ograniczenia. Manga otwiera ciekawy problem, ale za szybko przechodzi dalej, zostawiając raczej smak możliwości niż pełne spełnienie.
A jednak bilans jest wyraźnie dodatni. Drugi tom nie tylko utrzymuje poziom pierwszego, ale w kilku miejscach lepiej definiuje, czym ta seria chce być. To nie saga przygodowa, nie klasyczna opowieść o zemście i nie prosty portret mistrza miecza. To raczej ciemny atlas systemu, który za pomocą rytuału, prawa i przemocy próbuje nadać sens temu, co w gruncie rzeczy pozostaje nie do usprawiedliwienia. Asaemon idzie przez ten atlas jak człowiek, który zna jego mapę, ale nie ma złudzeń co do ceny każdego zaznaczonego miejsca.
Drugi tom Poranka ściętych głów jest mocniejszy wtedy, gdy pokazuje Asaemona jako produkt okrutnej tradycji, a nie tylko jej bezbłędne narzędzie. Właśnie dlatego retrospekcje i spotkania z kobietami są tak istotne. Pozwalają zobaczyć pod maską kata człowieka, który sam został kiedyś poddany obróbce. Nie zmiękczają go, ale czynią bardziej tragicznym. Jego chłód przestaje być wyłącznie cechą charakteru. Staje się skutkiem wychowania, obowiązku i świadomej decyzji, by nie przekazać własnego losu dalej.
Poranek ściętych głów 2 to manga dla czytelników, którzy szukają w historii nie egzotycznej dekoracji, lecz trudnego spotkania z innym systemem wartości. Koike i Kojima nie prowadzą za rękę, nie tłumaczą wszystkiego współczesnym językiem i nie łagodzą obyczajowej surowości świata. Dzięki temu lektura bywa wymagająca, ale też wyjątkowo satysfakcjonująca. To komiks, który nie tyle opowiada o śmierci, ile bada społeczny rytuał prowadzący do śmierci i ludzi, którzy muszą w nim uczestniczyć.
Drugi tom potwierdza, że ta seria nie jest wyłącznie klasyką z szacunku do wieku i nazwisk autorów. Nadal działa, bo jej okrucieństwo nie zestarzało się jako efekciarska przemoc. Nadal zmusza do patrzenia na prawo, honor i obowiązek jak na narzędzia, które mogą porządkować świat, ale równie łatwo mogą go odczłowieczyć. Asaemon stoi w samym centrum tego napięcia. Z mieczem w dłoni, z milczeniem na twarzy i z ciężarem, którego nie da się odłożyć po zakończonej egzekucji.
O autorze
Radek Czech 
Julia Gruszka 
Miautopsja 
Nataniel Ferenc 
Marek Tokarz 
Magdalena Sardyńska-Ferenc