RECENZJA: Więzy krwi | Rodzina pod ciężarem legendy

Powieści z uniwersum World of Warcraft bardzo rzadko są literaturą całkowicie samodzielną. Zwykle funkcjonują gdzieś pomiędzy dodatkiem do gry, rozszerzeniem wątków z questów, katalogiem lore i prezentem dla tych, którzy od lat śledzą losy Azeroth nie tylko przez pryzmat rajdów, lochów i kolejnych pasków reputacji. Więzy krwi Christie Golden wpisują się w ten model bardzo wyraźnie. To książka napisana przede wszystkim dla ludzi, którzy wiedzą, kim są Alleria Bieżywiatr, Turalyon i Arator Wybawiciel, kojarzą ciężar Płonącego Legionu, pamiętają konsekwencje wydarzeń z Legionu i chcą spędzić trochę więcej czasu z bohaterami, których gra często pokazuje zbyt skrótowo.

I właśnie dlatego trudno oceniać tę powieść tak, jak ocenia się klasyczną fantastykę. Czytelnik zupełnie niezaznajomiony z Warcraftem zostanie tutaj wrzucony w środek wieloletniej mitologii, pełnej nazw własnych, miejsc, dawnych bitew, frakcji, traum i politycznych zaszłości. Golden stara się sporo wyjaśniać, czasami nawet za dużo, ale nie zmienia to faktu, że Więzy krwi są przede wszystkim książką dla już przekonanych. Dla tych, którzy na widok Srebrnej Dłoni, Srebrnej Luny, Illidari, demonów, warlocków czy dawnych baz Legionu nie pytają „co to?”, tylko raczej „kogo jeszcze tu spotkamy?”.

Najważniejszy nie jest jednak sam powrót demonów ani śledztwo dotyczące tajemniczej poświaty bijącej z ruin opuszczonej bazy Legionu. Fabularnie powieść ma strukturę bardzo znajomą dla każdego gracza World of Warcraft. Bohaterowie ruszają tropem zagrożenia, odwiedzają kolejne lokacje, spotykają ważne postacie, zbierają informacje, rozwiązują problemy po drodze i krok po kroku zbliżają się do właściwego przeciwnika. Momentami rzeczywiście przypomina to dłuższy łańcuch questów, w którym po wykonaniu jednego zadania natychmiast pojawia się następne. Nie jest to wada sama w sobie, bo akurat Warcraft od zawsze żyje takim rytmem. Problem polega raczej na tym, że sama intryga demoniczna nie zawsze ma wystarczającą siłę, by unieść całość jako pełnoprawna powieściowa fabuła.

Znacznie ciekawsze okazuje się to, co dzieje się między Aratorem, Allerią i Turalyonem. Więzy krwi są w gruncie rzeczy książką o rodzinie, która formalnie istnieje, ale przez większość życia nie miała szansy naprawdę nią być. Arator dorastał bez rodziców, bo ci zniknęli w Mrocznym Portalu i przez tysiąc lat prowadzili wojnę z Płonącym Legionem. Dla nich był to czas niewyobrażalnie długiej walki. Dla Azeroth minęło zaledwie kilka dekad. Dla syna oznaczało to dorosłość przeżytą w cieniu legend, których nie mógł dotknąć.

To bardzo dobry punkt wyjścia, bo Warcraft od lat lubi opowiadać o bohaterach większych niż życie, ale rzadziej zatrzymuje się przy pytaniu, co właściwie robią takie legendy swoim dzieciom. Arator jest synem dwojga ikon. Turalyon to wcielenie paladyńskiego ideału, wielki wojownik Światłości, człowiek obowiązku i wiary. Alleria to bohaterka naznaczona Pustką, samotnością, poświęceniem i nieustannym balansowaniem na granicy czegoś, co mogłoby ją pochłonąć. Ich syn odziedziczył po nich nie tylko krew, ale również oczekiwania. A oczekiwania w świecie Warcrafta bywają cięższe niż zbroja płytowa.

Golden najlepiej wypada właśnie wtedy, gdy schodzi z poziomu kosmicznych zagrożeń do poziomu emocjonalnych pęknięć. Arator próbuje zrozumieć swoich rodziców nie jako pomniki, ale jako ludzi. Turalyon i Alleria z kolei próbują odnaleźć się w roli, której tak naprawdę nigdy nie mogli w pełni wykonywać. Są wojownikami, bohaterami, legendami i weteranami tysiącletniej wojny, ale rodzicami bywają niezgrabnymi, spóźnionymi i często boleśnie niedoskonałymi. To najciekawszy konflikt książki, bo nie da się go rozwiązać jednym heroicznym gestem. Nie wystarczy pokonać demona, zamknąć portal i wrócić do domu. Straconego czasu nie da się odbić z rąk Legionu.

Najbardziej wyrazisty pozostaje Turalyon. Golden pokazuje go jako człowieka szlachetnego, wiernego własnym ideałom, ale też sztywnego, oceniającego i momentami nieznośnie zamkniętego w swojej paladyńskiej wizji świata. To postać, która potrafi irytować, ale właśnie dlatego wydaje się ciekawsza niż wtedy, gdyby była tylko nieskazitelnym rycerzem Światłości. Jego problem polega na tym, że bardzo długo walczył z absolutnym złem, a taka wojna nie uczy subtelności. W świecie po Legionie sojusze są bardziej skomplikowane, dawni wrogowie czasami stają się użytecznymi partnerami, a młodsze pokolenie patrzy na Azeroth inaczej. Arator rozumie to szybciej niż ojciec, co tworzy między nimi całkiem wiarygodne napięcie.

Alleria wypada bardziej melancholijnie, choć jej wątek może pozostawić pewien niedosyt. Jej związek z Pustką, wewnętrzne głosy i nieustanna pokusa zejścia z bezpiecznej ścieżki to materiał na naprawdę mocny dramat psychologiczny. W Więzach krwi ten temat jest obecny, ale chwilami sprawia wrażenie łagodniejszego, niż mógłby być. Alleria pozostaje postacią tragiczną, oddaloną, nieustannie gotową do odejścia, lecz książka nie zawsze pozwala w pełni poczuć grozę tego, z czym się mierzy. W efekcie jej relacje z rodziną bywają ciekawsze niż sama walka z mrokiem, który nosi w sobie.

Sam Arator jest natomiast bohaterem solidnym, choć nie zawsze porywającym. To typ szlachetnego młodego wojownika, który chce postępować właściwie, a jednocześnie musi przestać żyć wyłącznie jako syn cudzych legend. Jego problem nie polega na braku dobra, lecz na nadmiarze dziedzictwa. W najlepszych momentach Golden pokazuje go jako człowieka próbującego pogodzić cnoty rodziców z ich słabościami. W słabszych fragmentach Arator bywa zbyt poprawny, zbyt oczywiście prawy, jakby powieść bała się mocniej zabrudzić jego charakter. Szkoda, bo właśnie w konflikcie między odziedziczonym heroizmem a własną tożsamością krył się potencjał na ostrzejszą opowieść.

Największą przyjemność wielu fanom sprawi jednak sama podróż przez znane miejsca i spotkania z postaciami, które od lat budują mitologię Warcrafta. Golden dobrze rozumie, że dla odbiorców takich książek nazwy lokacji nie są zwykłym tłem. Kaplica Nadziei Światła, Srebrna Luna, Suramar, Auchindoun czy inne miejsca związane z historią Azeroth działają jak wyzwalacze wspomnień. Czytelnik nie tylko śledzi akcję, ale często dopowiada sobie własne doświadczenia z gry. To specyficzny rodzaj literackiej nostalgii, bardzo trudny do oddzielenia od samego medium, z którego powieść wyrasta.

Jednocześnie ta strategia ma swoją cenę. Więzy krwi bywają przeładowane przypomnieniami, objaśnieniami i ukłonami w stronę fanów. Dla nowych czytelników to i tak może być za mało, bo Warcraft jest kolosem zbudowanym przez dekady historii. Dla starych wyjadaczy bywa tego z kolei za dużo, bo wiele informacji brzmi jak tłumaczenie rzeczy doskonale znanych. To typowy problem powieści osadzonych w wielkich uniwersach. Autor musi jednocześnie prowadzić tych, którzy pamiętają każdy dodatek, i tych, którzy kojarzą tylko najważniejsze nazwiska. Efekt nie zawsze jest elegancki.

Pod względem stylu Christie Golden pozostaje sobą. Pisze jasno, komunikatywnie, z dużym wyczuciem emocji i przywiązaniem do postaci, ale nie jest to proza, która zachwyca językiem. To raczej rzemiosło podporządkowane fabule i lore. Zdania mają prowadzić czytelnika dalej, sceny mają odsłaniać kolejne napięcia, a dialogi mają dopowiadać to, czego gra często nie ma czasu pokazać. Działa to dobrze, gdy książka skupia się na rodzinie. Gorzej, gdy wchodzi w tryb zadaniowy i zaczyna przypominać zapis kampanii, w której bohaterowie muszą odwiedzić kolejne punkty na mapie, zanim fabuła łaskawie pozwoli im dotrzeć do finału.

A finał może pozostawić mieszane uczucia. Główne zagrożenie, choć powiązane z dawnym cieniem Płonącego Legionu, nie zawsze wydaje się tak monumentalne, jak sugerowałby ciężar historii tej frakcji. Warcraft przyzwyczaił nas do stawek kosmicznych, ale tutaj paradoksalnie najlepiej działają sprawy mniejsze. Rodzinne. Intymne. Niewygodne. Kiedy książka próbuje straszyć możliwością kolejnej wielkiej kampanii zniszczenia, trudno naprawdę uwierzyć, że oto nadchodzi coś porównywalnego z największymi katastrofami Azeroth. Kiedy jednak pokazuje Aratora próbującego rozmawiać z rodzicami, których zna bardziej z legend niż ze wspólnego życia, nagle robi się znacznie ciekawiej.

Jako prequel do World of Warcraft: Midnight książka również wypada dość nietypowo. Nie jest to powieść, która agresywnie ustawia planszę pod nadchodzący dodatek i rzuca czytelnikowi w twarz listą najważniejszych nadchodzących konfliktów. Bardziej przypomina boczny, ale emocjonalnie istotny rozdział, mający uporządkować relacje postaci i przypomnieć, że w Azeroth dawne wojny nigdy naprawdę się nie kończą. Dla jednych będzie to zaleta, bo powieść nie sprawia wrażenia rozbudowanej reklamy. Dla innych wada, bo osoby oczekujące dużego wprowadzenia do Midnight mogą poczuć, że dostały historię znacznie bardziej kameralną, niż zapowiadał podtytuł „oficjalny prequel”.

Mimo tych zastrzeżeń Więzy krwi czyta się przyjemnie. To jedna z tych książek, które najlepiej działają wtedy, gdy odbiorca nie szuka literackiej rewolucji, lecz chce spędzić więcej czasu w świecie, który zna od lat. Golden potrafi pisać Warcrafta z czułością, nawet jeśli czasami zbyt mocno ufa schematom tie-inowej narracji. Widać, że rozumie, dlaczego fani lubią tych bohaterów, i że interesuje ją nie tylko wielka mitologia, ale także emocjonalny koszt życia w cieniu wiecznej wojny.

World of Warcraft: Więzy krwi nie jest powieścią obowiązkową dla każdego fana Azeroth. Jeśli ktoś szuka przede wszystkim wielkich informacji o przyszłości uniwersum, może spokojnie uznać ją za poboczny rozdział. Jeśli jednak interesują go Alleria, Turalyon i Arator, jeśli lubi rodzinne dramaty podszyte światłością, pustką, żalem i nieprzepracowaną rozłąką, znajdzie tutaj sporo satysfakcji. To nie jest epicka bomba fabularna. To raczej długi, nostalgiczny quest z dobrymi dialogami, kilkoma znajomymi twarzami i sercem ukrytym nie w demonicznym zagrożeniu, ale w pytaniu, czy rodzina rozbita przez tysiąc lat wojny w ogóle może nauczyć się być rodziną.