Kustas nie może chodzić, choć żyje w świecie, w którym wystarczy odpowiednio narysować kilka znaków, żeby przedmioty zaczęły latać, woda zmieniła swoje właściwości, a niemożliwe stało się całkiem zwyczajną częścią codzienności. Chłopiec porusza się na magicznym krześle, podróżuje z Dagdą, swoim przybranym ojcem, i próbuje nie być dla niego ciężarem. Nie chodzi nawet o to, że nikt nie potrafiłby mu pomóc. Problem w tym, że istnieją zasady określające, do czego wolno wykorzystywać magię, a do czego absolutnie nie. I właśnie tutaj Kamome Shirahama robi coś, co w Atelier spiczastych kapeluszy lubię najbardziej. Pokazuje nam przepiękny świat, pozwala zachwycić się jego pomysłowością, po czym zadaje bardzo niewygodne pytanie: co z tego, że potrafimy dokonywać cudów, skoro nie każdemu wolno z nich skorzystać?
Ósmy tom początkowo wcale nie zapowiada tak poważnych rozważań. Po wydarzeniach w Wielkim Audytorium Koko i pozostałe uczennice Qifreya wracają do atelier, gdzie czeka już Tartar. Chłopak potrzebuje pomocy przy przygotowaniach do Festynu Srebrnej Nocy, wielkiego święta czarodziejów organizowanego w Ezrest. Będą stoiska, magiczne wynalazki, pokazy umiejętności i całe mnóstwo rzeczy, które chciałoby się obejrzeć z bliska, dotknąć, a najlepiej zabrać do domu. Przyznam, że po cięższych wydarzeniach poprzednich tomów taka odmiana była mi bardzo potrzebna. Shirahama pozwala swoim bohaterkom trochę odetchnąć, chociaż oczywiście nie zamierza pozostawić ich w spokoju na zbyt długo.
Sam festyn jest znakomitym pomysłem na pokazanie, jak funkcjonuje magia poza salami lekcyjnymi i egzaminami. Wcześniej oglądaliśmy przede wszystkim naukę, ćwiczenia i sytuacje, w których magiczne umiejętności decydowały o czyimś bezpieczeństwie. Tutaj czary stają się również rzemiosłem, sposobem zarabiania na życie, źródłem rozrywki i przedmiotem handlu. Czarodzieje przyjeżdżają z różnych stron świata, prezentują własne pomysły, próbują zainteresować innych swoimi wyrobami. Jest w tym coś bardzo przyjemnego, bo magiczny świat przestaje przypominać wyłącznie miejsce wielkich tajemnic i niebezpiecznych przygód. Okazuje się, że ktoś musi jeszcze przygotować stoisko, sprzedać przybory i przekonać klienta, że właśnie tego zaklętego drobiazgu potrzebuje.
Tartar pasuje do tej części historii wyjątkowo dobrze. Nie jest kolejnym cudownym dzieckiem, które po kilku lekcjach zaczyna przewyższać swoich nauczycieli. Ma własne ograniczenia, zna świat magicznych przyborów i potrafi dostrzec rzeczy, które innym umykają. Jego relacja z Koko rozwija się w naturalny sposób, przede wszystkim dzięki wspólnej ciekawości i potrzebie działania. Oboje mają w sobie coś z dzieciaków, które zobaczyły skomplikowany mechanizm i zamiast zapytać, czy wolno go dotykać, od razu zaczynają zastanawiać się, jak działa. Przy czym Tartar jest od Koko ostrożniejszy, a ona potrafi zadać pytanie, którego on nauczył się już nie zadawać.
Wizyta w Karn i ponowne spotkanie z Kustasem zmieniają jednak charakter tej opowieści. Chłopiec, którego Koko wcześniej uratowała, nadal ponosi konsekwencje odniesionych obrażeń. Towarzyszy mu Dagda, człowiek starający się zapewnić mu możliwie dobre życie, choć nie dysponuje pieniędzmi ani możliwościami, które rozwiązałyby wszystkie problemy. Obaj są wędrownymi minstrelami, żyją z opowieści i pieśni, przemieszczają się między miejscami, w których mogą zarobić na utrzymanie. Nie są postaciami stworzonymi wyłącznie po to, żeby wzruszyć czytelnika. Mają własną codzienność, swoje przyzwyczajenia, dumę i poczucie odpowiedzialności za siebie nawzajem.
Kustas szczególnie zapada mi w pamięć przez to, jak bardzo przejmuje się swoim położeniem. Chłopiec nie chce być ciężarem dla Dagdy, nawet jeśli ten wcale go w ten sposób nie postrzega. Wstydzi się zależności od drugiego człowieka, martwi o przyszłość i zaczyna wierzyć, że jego życie będzie już zawsze ograniczone przez wydarzenie, na które nie miał wpływu. Shirahama pokazuje to bez robienia z niepełnosprawności jedynej cechy bohatera. Kustas nadal jest dzieckiem, które ma zainteresowania, marzenia i własny charakter. Tyle że świat nie zawsze daje mu szansę korzystania z tego wszystkiego na równych zasadach.
Właśnie dlatego tak ważna okazuje się reakcja Koko. Dziewczynka nie potrafi pogodzić się z myślą, że istnieje sposób, by komuś pomóc, ale nie można go zastosować ze względu na obowiązujące przepisy. Z jej perspektywy sprawa jest prosta. Skoro magia pozwala zmienić czyjeś życie na lepsze, dlaczego miałaby tego nie robić? Problem polega na tym, że czytelnik zna już wystarczająco dużo historii o niebezpiecznych zaklęciach, żeby wiedzieć, iż zakazy nie wzięły się całkowicie znikąd. Shirahama nie proponuje łatwego podziału na dobrych buntowników i złych strażników prawa. Pokazuje raczej system, który powstał z określonych powodów, ale z czasem zaczął krzywdzić również tych, których miał chronić.
To zresztą bardzo ciekawy moment w rozwoju samej Koko. Na początku serii dziewczynka przede wszystkim zachwycała się magią. Chciała ją poznawać, rozumieć i tworzyć własne zaklęcia. Teraz coraz częściej zastanawia się, kto właściwie ustala zasady i dlaczego wszyscy mają się im podporządkowywać. Wcześniejsze wydarzenia nauczyły ją, że nie każdy czarodziej zasługuje na zaufanie, a oficjalna wersja historii nie zawsze musi być jedyną prawdziwą. Spotkanie z Kustasem nadaje tym wątpliwościom bardzo konkretny wymiar. Łatwo dyskutować o granicach magii podczas zajęć. Znacznie trudniej zaakceptować je, kiedy naprzeciwko stoi cierpiący chłopiec. Dziewiąty tom jeszcze mocniej komplikuje sytuację. Festyn trwa, ale pod powierzchnią radosnego wydarzenia zaczynają narastać konflikty. Zakon Ładu Magicznego pilnuje przestrzegania zasad, pojawiają się kolejne zagrożenia, a spotkania z ludźmi dotkniętymi skutkami obowiązujących praw coraz bardziej podważają wygodny obraz świata czarodziejów. Szczególnie interesujące jest to, że Shirahama pozwala spojrzeć na problem z kilku stron. Koko chce pomagać, Tartar zna ograniczenia systemu, Kustas doświadcza ich na własnej skórze, a przedstawiciele Zakonu muszą myśleć również o konsekwencjach dopuszczenia magii, nad którą trudno byłoby zapanować.
Sam Zakon Ładu Magicznego staje się przy tym coraz ciekawszy. Wcześniej łatwo było traktować jego członków jak surowych strażników przepisów, którzy pojawiają się przede wszystkim po to, żeby komuś czegoś zabronić. Teraz poznajemy ich lepiej, widzimy różnice charakterów, sposoby myślenia i podejście do odpowiedzialności. Eastheath potrafi budzić autentyczny niepokój swoją bezwzględnością, ale nie wszyscy funkcjonariusze Zakonu są jego kopiami. Shirahama daje im własne osobowości i pokazuje, że nawet ludzie stojący po tej samej stronie prawa mogą bardzo różnie rozumieć sprawiedliwość. Szczególnie ważna okazuje się Luluci. Jej historia wprowadza temat przemocy seksualnej, doświadczenia krzywdy i obwiniania osoby, która jej doznała. To zdecydowanie cięższy materiał niż ten, którego można byłoby oczekiwać po mandze pełnej uroczych czarodziejskich kapeluszy i fantazyjnych stworzeń. Shirahama podchodzi jednak do niego z wyczuciem. Nie potrzebuje dosłowności ani epatowania cierpieniem, żeby pokazać, jak głęboko przemoc może wpłynąć na człowieka. Ważne staje się również to, jak reaguje otoczenie, komu przypisuje odpowiedzialność i dlaczego niektóre osoby łatwiej osądzić niż rzeczywiście wysłuchać.
W dziewiątym tomie temat winy powraca zresztą w kilku różnych postaciach. Kto odpowiada za cierpienie Kustasa? Czy czarodziej przestrzegający prawa może uznać, że zrobił wszystko, co należało? Czy złamanie zakazu automatycznie czyni człowieka złym, nawet jeśli jego intencją było ratowanie kogoś? A może najwygodniej jest obciążyć odpowiedzialnością osobę, która i tak nie ma wystarczającej siły, żeby się bronić? Shirahama coraz wyraźniej pokazuje, że przestrzeganie zasad i postępowanie właściwie nie zawsze oznaczają to samo. I bardzo podoba mi się, że nie udaje, iż na wszystkie te pytania istnieje jedna odpowiedź.
Wątek Luluci jest przy tym szczególnie mocny, ponieważ dotyczy nie tylko samego doświadczenia przemocy, ale też sposobu, w jaki człowiek próbuje później odzyskać poczucie bezpieczeństwa. Jej przywiązanie do reguł nabiera dzięki temu dodatkowego znaczenia. Prawo może być narzędziem ochrony, ale może również zawodzić, zwłaszcza gdy ważniejsze od skrzywdzonej osoby staje się zachowanie porządku i dobrego wizerunku instytucji. To już nie jest prosta opowieść o tym, że magia bywa niebezpieczna. To historia o społeczeństwie, które musi zdecydować, czy ważniejsza jest kontrola nad niezwykłą mocą, czy ludzie żyjący w jej cieniu. Przyznam, że momentami tęskniłam za prostszymi przygodami Koko. Nie dlatego, że seria powinna pozostać niewinną opowieścią o nauce czarów. Raczej dlatego, że Shirahama coraz częściej otwiera kolejne wątki, zanim zdąży zamknąć poprzednie. Po wydarzeniach w Wielkim Audytorium liczyłam na trochę więcej odpowiedzi dotyczących Qifreya, Rond i tajemnic związanych z przeszłością głównej bohaterki. Tymczasem dostajemy nowe postacie, następne problemy i jeszcze więcej powodów, żeby podejrzliwie przyglądać się całemu systemowi magicznemu. To interesujące, ale chwilami również frustrujące. Człowiek chciałby wreszcie dowiedzieć się czegoś konkretnego, a autorka z uśmiechem otwiera kolejne drzwi.
Nie zmienia to faktu, że świat przedstawiony nadal rozwija się w przemyślany sposób. Magia w Atelier spiczastych kapeluszy nie jest jedynie zestawem efektownych sztuczek. Ma własne reguły, ograniczenia, zastosowania i konsekwencje społeczne. Kiedy bohaterowie tworzą magiczne przedmioty, trzeba zastanowić się nad ich konstrukcją i funkcją. Kiedy pojawia się problem związany z zakazanym zaklęciem, nie wystarczy powiedzieć, że ktoś ma większą moc od pozostałych. Liczy się pomysł, wiedza i umiejętność wykorzystania dostępnych narzędzi. To sprawia, że nawet drobne rozwiązania potrafią być bardziej satysfakcjonujące niż wielkie pojedynki w innych seriach fantasy.
No i oczywiście rysunki. Przy ósmym i dziewiątym tomie właściwie zaczyna brakować mi nowych sposobów opisywania tego, co robi Shirahama, ale trudno udawać, że można przejść obok jej plansz obojętnie. Festyn Srebrnej Nocy daje jej znakomitą okazję do pokazania magicznych wynalazków, ozdobnych strojów, fantazyjnej architektury i całego tego drobiazgowego bogactwa, które od początku wyróżnia serię. Kadry bywają wypełnione detalami niemal po brzegi, a mimo to najczęściej zachowują czytelność. Jest w nich coś z dawnych ilustracji książkowych, misternych rycin i baśniowych ornamentów, ale bez wrażenia, że oglądamy martwą dekorację.
Szczególnie lubię sposób, w jaki Shirahama prowadzi wzrok po planszy. Elementy architektury, linie zaklęć, ornamenty i układ postaci potrafią tworzyć kompozycje, które same opowiadają o ruchu i przestrzeni. Czasami zatrzymuję się na stronie znacznie dłużej, niż wymagałoby przeczytanie dialogów, bo chcę obejrzeć wszystkie drobiazgi. Z drugiej strony zdarzają się momenty, kiedy natłok informacji i tekstu trochę przytłacza. To manga, którą łatwo czytać szybko, ale zdecydowanie szkoda to robić. Niektóre plansze zasługują na osobną chwilę uwagi.
Rysunki pomagają również utrzymać równowagę między urokiem świata a coraz poważniejszymi tematami. Kustas na swoim magicznym krześle nie wygląda jak element ponurej historii przeniesionej z zupełnie innej mangi. Należy do tego samego świata co niezwykłe sklepy, czarodziejskie instrumenty i uczennice w spiczastych kapeluszach. Dzięki temu jego cierpienie nie zostaje oddzielone od reszty opowieści. Podobnie jest z Luluci, której doświadczenia nie wymagają nagłej zmiany estetyki na brutalną i dosłowną. Shirahama potrafi przekazać bardzo dużo poprzez spojrzenia, gesty i sposób ustawienia postaci względem siebie.
Najbardziej cieszy mnie jednak to, jak zmienia się sama Koko. Nadal jest ciekawska, serdeczna i skłonna do działania, zanim dokładnie przemyśli wszystkie konsekwencje. Nie traci tej dziecięcej wiary, że problemy można rozwiązywać dzięki pomysłowości. Coraz częściej musi jednak mierzyć się z sytuacjami, w których dobre chęci nie wystarczają. Nie każdą krzywdę można naprawić jednym zaklęciem, nie każdy dorosły mówi prawdę i nie każda zasada została ustanowiona wyłącznie dla dobra wszystkich. To trudne lekcje, zwłaszcza dla dziewczynki, która jeszcze niedawno uważała magię za najpiękniejszą rzecz na świecie. Ósmy i dziewiąty tom są przez to trochę przewrotne. Zaczynają się od przygotowań do wielkiego święta, pełnego kolorów, wynalazków i radosnego zamieszania, a stopniowo odsłaniają coraz mniej przyjemne oblicze czarodziejskiej rzeczywistości. Festyn Srebrnej Nocy pokazuje wszystko, co magia potrafi stworzyć. Historia Kustasa przypomina, czego nie pozwala zrobić. Losy Luluci zmuszają zaś do zastanowienia się, czy ludzie odpowiedzialni za przestrzeganie prawa zawsze potrafią rozpoznać krzywdę.
I chyba właśnie dlatego nadal tak bardzo lubię Atelier spiczastych kapeluszy. Shirahama nie odbiera swojemu światu uroku, ale przestaje udawać, że piękno automatycznie oznacza dobro. Można zachwycać się magicznymi przedmiotami, podziwiać kunszt czarodziejów i marzyć o spacerze po Ezrest, a jednocześnie coraz wyraźniej dostrzegać, jak wiele niesprawiedliwości kryje się pod tym wszystkim. Koko dopiero uczy się zadawać właściwe pytania. Ja natomiast coraz częściej mam wrażenie, że odpowiedzi mogą być znacznie mniej przyjemne niż samo odkrywanie magii. Bo kiedy już zobaczy się chłopca, któremu można byłoby pomóc, trudno wrócić do podziwiania pięknych zaklęć z taką samą beztroską. Nawet podczas najwspanialszego festynu na świecie.
#wydawnictwokotori #mangastore_pl #współpracabarterowa
Manga otrzymana w ramach współpracy z wydawnictwem Kotori

