FELIETON: Gothic 1 Remake | Pół miliona Bezimiennych, a mnie wciąż nie ciągnie do Kolonii

Pół miliona sprzedanych egzemplarzy w tydzień to nie jest przypadek. Zwłaszcza w przypadku marki, która przez lata funkcjonowała bardziej jak religia lokalna niż globalny fenomen. Gothic nigdy nie był grą dla wszystkich, nigdy nie miał ambicji bycia najgładszym, najładniejszym i najbardziej przyjaznym RPG na rynku, a mimo to w Polsce, Niemczech i sporej części Europy Środkowo-Wschodniej dorobił się statusu absolutnie wyjątkowego. Dlatego wynik remake’u robi wrażenie. Prawie 78 tysięcy graczy jednocześnie na Steamie, bardzo pozytywne oceny, kilkanaście tysięcy recenzji i pół miliona ludzi, którzy postanowili wrócić za barierę albo wejść pod nią po raz pierwszy. To naprawdę solidny sukces. Można nawet powiedzieć, że Kolonia znowu żyje.

A jednak ja wciąż nie mam specjalnej ochoty tam wracać. Nie dlatego, że nie rozumiem fenomenu. Rozumiem aż za dobrze. Gothic był jedną z tych gier, które potrafiły upokorzyć człowieka w ciągu pierwszych piętnastu minut, a potem sprawić, że ten sam człowiek siedział przed monitorem do trzeciej nad ranem, próbując przeżyć kolejną wyprawę po kawałek mięsa, rdzawe ostrze i odrobinę szacunku w oczach ludzi, którzy najchętniej rozbiliby mu nos tylko za sam fakt istnienia. To nie była przygoda o wybrańcu, który od pierwszych chwil czuł na plecach oddech przeznaczenia. To była gra o facecie wrzuconym do brudnej, brutalnej kolonii karnej, w której najpierw trzeba było nauczyć się, komu nie patrzeć w oczy, gdzie nie chodzić po zmroku i dlaczego ścierwojad na niskim poziomie potrafi być bardziej przekonującym argumentem niż niejeden smok w późniejszych RPG.

Właśnie dlatego sukces remake’u jest fascynujący. Pokazuje, że gdzieś pod warstwą współczesnych open worldów, znaczników, samouczków i gładko wyreżyserowanych sekwencji wciąż istnieje ogromny głód świata, który nie bierze gracza za rękę. Gothic wraca nie jako kolejny odkurzony klasyk, który ma tylko wycisnąć łzę nostalgii, ale jako sprawdzian pewnej tęsknoty. Tęsknoty za RPG, w którym świat wydaje się obojętny na nasze dobre samopoczucie. Za miejscem, które nie udaje parku rozrywki. Za bohaterem, który nie zaczyna od ratowania królestwa, tylko od przetrwania wśród ludzi znacznie silniejszych, bardziej cwanych i lepiej ustawionych. Tyle że nostalgia jest podstępna. Potrafi człowiekowi wmówić, że tęskni za grą, podczas gdy tak naprawdę tęskni za sobą sprzed dwudziestu lat.

I tu zaczyna się mój problem z Gothic 1 Remake.

Nie wątpię, że Alkimia Interactive wykonała kawał pracy. Zespół od początku miał przed sobą zadanie z gatunku niewdzięcznych, bo odświeżanie Gothica przypomina trochę remontowanie starej, ukochanej speluny. Jeśli wymienisz za dużo, ludzie powiedzą, że zabiłeś klimat. Jeśli zostawisz za dużo, powiedzą, że nie rozumiesz współczesnych standardów. Jeśli poprawisz walkę, ktoś zapyta, gdzie podziała się toporność. Jeśli jej nie poprawisz, ktoś inny stwierdzi, że tego nie da się dziś normalnie grać. Remake musiał więc jednocześnie być nowy i stary, wygodniejszy i niewygodny, ładniejszy i brudny, wierny oryginałowi i wystarczająco współczesny, żeby nie odstraszyć ludzi, którzy znają Gothica głównie z memów, cytatów i opowieści starszych graczy o tym, że kiedyś to były RPG.

Problem polega na tym, że ja nie jestem pewien, czy chcę dostać Gothica wygodniejszego. To brzmi paradoksalnie, bo przecież wiele rzeczy w oryginale zestarzało się źle. Sterowanie, animacje, interfejs, walka, techniczne ograniczenia, cała ta chropowatość, która dzisiaj dla nowych graczy może być ścianą nie do przeskoczenia. Remake na Unreal Engine 5, z przebudowaną oprawą, poprawionymi animacjami, pełną lokalizacją, rozbudowanymi zadaniami i nowym systemem walki, wydaje się logiczną odpowiedzią na pytanie, jak przenieść klasyka do 2026 roku. Tylko że Gothic nie był kultowy mimo swojej niewygody. W pewnym sensie był kultowy również dzięki niej.

Nie chodzi o to, że stare gry były lepsze, bo były bardziej toporne. To byłaby najnudniejsza możliwa wersja nostalgii. Chodzi raczej o to, że Gothic miał w sobie coś, czego nie da się łatwo przepisać na język współczesnej produkcji. Pewną szorstkość. Brak uprzejmości. Poczucie, że świat nie został zaprojektowany po to, żebyś miał w nim miło spędzać czas. Kolonia była ciasna, brzydka, brutalna i dziwnie prawdziwa. Nie dlatego, że miała realistyczną grafikę, tylko dlatego, że jej mieszkańcy sprawiali wrażenie ludzi, którzy mają własne interesy, własne rytuały i własne układy. Gracz nie był centrum wszechświata. Był problemem, którego większość postaci nawet nie chciała zauważyć.

Dzisiejsze RPG bardzo często deklarują, że ich światy żyją własnym życiem, ale w praktyce całe te światy układają się przed graczem jak dywan. Gothic robił coś odwrotnego. Kazał poczuć, że jesteś nikim, zanim pozwolił ci stać się kimś. To była jedna z największych sił tej gry. I dlatego remake budzi we mnie nie tyle niechęć, ile ostrożność. Bo odświeżyć grafikę jest stosunkowo łatwo. Zmodernizować sterowanie również. Dodać nowe questy, poprawić walkę, nagrać dubbing, wypełnić świat detalami, rozwinąć rutyny NPC-ów, to wszystko można zrobić. Znacznie trudniej odtworzyć doświadczenie bycia intruzem w świecie, który nie zamierza się do ciebie uśmiechać.

Wyniki sprzedaży pokazują, że mnóstwo graczy zaufało temu powrotowi. Pół miliona egzemplarzy w tydzień przy grze tej skali to naprawdę mocny sygnał, zwłaszcza że mówimy o produkcji opartej na marce kultowej, ale jednak niszowej poza konkretnymi regionami i pokoleniami. To także dobry prognostyk dla przyszłości. Jeśli THQ Nordic patrzy dziś na liczby, bardzo możliwe, że w gabinetach ktoś już intensywniej myśli o Gothic 2 Remake. A wtedy zacznie się dopiero prawdziwa zabawa, bo dla wielu fanów to właśnie druga część jest pełniejsza, bogatsza i bardziej dopracowana. Pierwszy Gothic był fundamentem, ale Gothic II z Nocą Kruka stał się dla wielu ludzi właściwym domem.

Tylko czy każdy dom trzeba odbudowywać?

To pytanie wraca do mnie za każdym razem, gdy widzę kolejną udaną premierę remake’u. Branża coraz częściej zachowuje się tak, jakby przeszłość była kopalnią magicznej rudy, z której można wydobywać kolejne kawałki nostalgii, aż do całkowitego wyczerpania złoża. Część takich powrotów ma sens. Niektóre gry faktycznie zasługują na drugie życie, bo ich pomysły były większe niż technologia, którą dysponowali twórcy. Inne wracają głównie dlatego, że rozpoznawalny tytuł jest bezpieczniejszy niż ryzyko stworzenia czegoś nowego. Gothic znajduje się gdzieś pośrodku. Z jednej strony to marka, która naprawdę ukształtowała wyobraźnię wielu graczy. Z drugiej trudno nie zauważyć, że jej remake jest częścią szerszego trendu: zamiast pytać, co dalej, coraz częściej pytamy, co można jeszcze raz sprzedać ludziom, którzy już kiedyś to pokochali.

Nie chcę przez to powiedzieć, że sukces Gothic 1 Remake jest cyniczny. Byłoby to niesprawiedliwe. Wszystko wskazuje na to, że za grą stoją ludzie, którzy naprawdę rozumieją wagę materiału źródłowego i próbują reagować na społeczność. Pierwsze aktualizacje pokazują, że studio nie zamierza zostawić graczy samych z problemami technicznymi czy kontrowersyjnymi rozwiązaniami. Zamieszanie wokół otwierania zamków jest zresztą bardzo gotyckie w swojej istocie. Tylko ta seria potrafi doprowadzić do sytuacji, w której pół internetu dyskutuje nie o fabule, nie o grafice, nie o bossach, lecz o tym, czy wytrychy są zbyt niezrozumiałe. W normalnej grze byłby to drobiazg. W Gothicu urasta do symbolu.

I chyba właśnie dlatego nie potrafię się z tego remake’u śmiać. Może nawet trochę mu kibicuję. Bo jeśli mamy już żyć w epoce remake’ów, remasterów i powrotów do klasyki, to wolę, żeby wracały gry z charakterem. Wolę odnowionego Gothica niż kolejny bezpieczny produkt, który wygląda jak wszystko inne. Wolę Kolonię, w której nadal można dostać po głowie za zbyt dużą pewność siebie, niż sterylny świat zaprojektowany tak, żeby przypadkiem nikt nie poczuł frustracji. Wolę grę, która wzbudza spory o mechaniki, balans, zamki i toporność, niż produkcję tak wygładzoną, że po tygodniu nie ma o czym rozmawiać. Gothic zawsze był trochę niewygodny. Jeżeli remake zachował choć część tej niewygody, to być może jego sukces jest lepszą wiadomością, niż początkowo sądziłem.

A jednak wciąż nie mam ochoty w niego grać. Może dlatego, że mój Gothic już się wydarzył. Był brzydszy, mniej płynny, bardziej kanciasty i zapewne dużo mniej imponujący, niż podpowiada pamięć. Miał animacje, które dziś wyglądałyby jak żart, walkę, która potrafiła doprowadzić do szału, i interfejs wymagający od gracza cierpliwości godnej nowicjusza z Obozu na bagnie. Ale był mój. Był odkryciem, a odkryć nie da się powtórzyć na zamówienie. Można wrócić do miejsca, można usłyszeć znane głosy, można zobaczyć tę samą dolinę w nowej oprawie, można nawet znów poczuć dreszcz przy wejściu pod barierę. Nie da się jednak drugi raz być tym samym graczem.

To jest chyba największy paradoks remake’ów. Obiecują powrót do przeszłości, choć tak naprawdę mogą zaoferować tylko jej rekonstrukcję. Czasem piękną, czasem wierną, czasem lepszą pod niemal każdym obiektywnym względem. Ale rekonstrukcja to nie to samo co pierwsze doświadczenie. Gothic w 2001 roku działał nie tylko dlatego, że był dobrym RPG. Działał, bo pojawił się w konkretnym czasie, w konkretnym miejscu, w głowach graczy, którzy nie mieli jeszcze za sobą dwóch dekad podobnych światów, podobnych obietnic i podobnych powrotów.

Dlatego wynik pół miliona egzemplarzy cieszy mnie bardziej jako wiadomość o rynku niż jako zaproszenie do własnej przygody. Cieszy mnie, że gra o tak wyrazistej tożsamości potrafi sprzedać się dobrze. Cieszy mnie, że pełna polska lokalizacja z powracającymi głosami ma znaczenie. Cieszy mnie, że ktoś pamięta, iż Gothic w naszej części Europy nie był po prostu starą grą RPG, tylko wspólnym językiem całego pokolenia. Cieszy mnie nawet to, że młodsi gracze mogą wreszcie zrozumieć, dlaczego starsi od lat opowiadają o Diego, Xardasie, Gornie i Bezimiennym takim tonem, jakby wspominali dawnych znajomych z niezbyt bezpiecznej dzielnicy.

Ale sukces nie musi oznaczać obowiązku powrotu. Być może największą dojrzałością fana jest przyznanie, że nie każdą legendę trzeba ponownie przeżyć. Czasem wystarczy wiedzieć, że istnieje, że znalazła nowych odbiorców, że nie została zapomniana i że jej świat nadal potrafi przyciągnąć pół miliona ludzi w tydzień. Gothic 1 Remake może być dobry, może być potrzebny, może być wierny i może być początkiem nowego rozdziału dla całej marki. To wszystko może być prawdą jednocześnie z tym, że ja nie czuję dziś potrzeby ponownego wchodzenia do Kolonii.

Może kiedyś mnie złamie. Może za kilka patchy, po kolejnych poprawkach, przy odpowiednim nastroju i w chwili słabości znów usłyszę w głowie ten cichy głos mówiący, że przecież warto sprawdzić, jak wygląda Stary Obóz po latach. Może wrócę, dostanę po mordzie od pierwszego lepszego oprycha i przypomnę sobie, że właśnie za to kochałem tę serię. Na razie jednak wolę patrzeć z boku. Z pewnym uznaniem, z odrobiną sceptycyzmu i z poczuciem, że Gothic wygrał już samym faktem, że w 2026 roku wciąż potrafi rozpalić ludzi do czerwoności.

Pół miliona Bezimiennych weszło za barierę w pierwszym tygodniu. To piękny wynik i dowód, że legenda wciąż ma siłę. Ja jeszcze stoję przed bramą, patrzę na tę całą ekscytację i nie czuję wstydu, że nie ruszam od razu za tłumem. Bo może czasem prawdziwy szacunek do klasyka polega na tym, żeby pozwolić mu żyć dalej bez naszej natychmiastowej obecności.

Kolonia najwyraźniej poradzi sobie beze mnie.