RECENZJA: Chiny | Smoki, bogowie i Państwo Środka

Chińska mitologia pozostaje w cieniu znacznie popularniejszych opowieści o greckich bogach czy nordyckim Ragnaröku. A szkoda, bo trudno znaleźć drugi system wierzeń równie rozległy, złożony i mocno spleciony z historią, filozofią oraz codziennym życiem. Tao Tao Liu podejmuje się niełatwego zadania uporządkowania tego ogromnego świata, tworząc książkę, która pełni jednocześnie funkcję przewodnika, kompendium i fascynującej podróży przez tysiące lat chińskiej kultury.

Już od pierwszych stron autorka uświadamia czytelnikowi, że nie istnieje jedna chińska mitologia. To mozaika wierzeń, legend i filozofii, które przez wieki wzajemnie się przenikały. Konfucjanizm, daoizm i buddyzm nie funkcjonują tutaj jako odrębne światy, lecz współtworzą niezwykle bogaty krajobraz duchowy. Tao Tao Liu potrafi pokazać te zależności w sposób przystępny, dzięki czemu nawet osoby dopiero rozpoczynające swoją przygodę z kulturą Chin nie czują się przytłoczone ogromem materiału.

Książka prowadzi czytelnika od opowieści o stworzeniu świata, przez historie bogów, herosów i smoków, aż po mniej oczywiste zagadnienia związane z medycyną, świętami, pustelnikami czy rozwojem chińskiej filozofii. Poznajemy Pangu, którego ciało stało się fundamentem świata, Boginię Matkę lepiącą ludzi z żółtej gliny, legendarnego Łucznika Yi, współczującą Guanyin oraz dziesiątki innych postaci, które dla zachodniego odbiorcy pozostają niemal całkowicie nieznane. To właśnie ten element sprawia, że lektura daje autentyczne poczucie odkrywania czegoś nowego.

Szczególnie udane są fragmenty pokazujące, jak dawne wierzenia funkcjonują we współczesnych Chinach. Autorka przypomina, że mitologia nie jest zamkniętym rozdziałem historii. Jej ślady odnajdziemy w świętach, literaturze, współczesnych filmach, anime, a nawet nazwach chińskich misji kosmicznych. Dzięki temu książka nie ogranicza się wyłącznie do opowiadania dawnych legend, ale pokazuje ich ciągłą obecność w kulturze.

Dużym atutem wydania pozostaje bogaty materiał ilustracyjny. Ryciny, fotografie zabytków, reprodukcje dawnych przedstawień oraz fragmenty źródeł skutecznie urozmaicają lekturę. Całość została przygotowana bardzo estetycznie i zachęca nie tylko do czytania, ale również do przeglądania poszczególnych rozdziałów.

Nie jest to jednak książka pozbawiona wad. Największym problemem okazuje się kompozycja. Autorka dość często wraca do wcześniej omawianych postaci lub wydarzeń, przez co niektóre informacje zostają powtórzone. Zdarzają się również przeskoki między tematami, które chwilami zaburzają płynność narracji. Czytelnicy oczekujący bardziej chronologicznego układu mogą mieć początkowo trudności z odnalezieniem się w gąszczu nazw, imion oraz licznych zależności między bohaterami.

Dodatkowym wyzwaniem pozostają same chińskie nazwy. Nawet jeśli autorka stara się ułatwiać ich wymowę, ogrom nowych terminów sprawia, że warto dawkować sobie lekturę zamiast próbować przeczytać całość na jednym posiedzeniu. To książka, która zdecydowanie zyskuje podczas spokojnego, uważnego czytania.

„Chiny. Przewodnik po herosach, smokach i świętych rzekach” znakomicie spełnia swoją rolę jako pierwsze spotkanie z chińską mitologią. Tao Tao Liu nie próbuje stworzyć wyczerpującej encyklopedii, lecz raczej zaprosić czytelnika do świata, który dla większości europejskich odbiorców pozostaje niemal nieznany. To udane połączenie popularyzacji wiedzy z rzetelnością, napisane lekko, bogato zilustrowane i skutecznie rozbudzające ciekawość. Po zakończeniu lektury ma się ochotę nie tylko poznać kolejne legendy, ale przede wszystkim lepiej zrozumieć kulturę, która od tysięcy lat czerpie z nich swoją tożsamość.