RECENZJA: Słoneczne miejsce dla mrocznych ludzi | Codzienność po pęknięciu
Ola "Leia" Psota
4 minut przeczytania
Groza najczęściej przychodzi nocą. Tak przynajmniej podpowiadają nam książki, filmy i miejskie legendy. Mariana Enríquez od lat udowadnia jednak, że najstraszniejsze rzeczy dzieją się za dnia. W zatłoczonym autobusie, na zapomnianym osiedlu, w pustoszejącym miasteczku czy podczas zwyczajnej rozmowy. W Słonecznym miejscu dla mrocznych ludzi ponownie zagląda w miejsca, gdzie rzeczywistość zaczyna się kruszyć, odsłaniając coś znacznie bardziej niepokojącego niż klasyczne potwory.
Najnowszy zbiór opowiadań argentyńskiej pisarki nie jest horrorem w tradycyjnym rozumieniu tego słowa. Owszem, pojawiają się duchy, nawiedzone miejsca, tajemnicze postacie i zjawiska, których nie da się racjonalnie wyjaśnić. Jednak prawdziwe źródło niepokoju tkwi gdzie indziej. Enríquez konsekwentnie pokazuje świat naznaczony przemocą, wykluczeniem, nierównościami i traumami, które nie chcą odejść nawet wtedy, gdy wydaje się, że zostały już dawno pogrzebane.
To właśnie atmosfera pozostaje największym atutem tej książki. Autorka znakomicie operuje niedopowiedzeniem. Nie próbuje straszyć tanimi efektami ani gwałtownymi zwrotami akcji. Zamiast tego buduje poczucie dyskomfortu, które narasta powoli i pozostaje z czytelnikiem długo po zakończeniu lektury. Jej bohaterowie funkcjonują na granicy świata realnego i czegoś trudnego do nazwania. Czasem spotykają duchy. Czasem sami stają się duchami własnych wspomnień.
Najlepsze opowiadania pokazują, jak niewielka jest granica między codziennością a koszmarem. Enríquez nie musi otwierać bram piekieł. Wystarczy jej zwykła ulica, opuszczony budynek albo człowiek, który zbyt długo nosi w sobie niewypowiedziany ból.
Autorka wykorzystuje elementy grozy jako narzędzie do opowiadania o problemach społecznych. Powracają tematy przemocy wobec kobiet, biedy, nierówności klasowych, pamięci historycznej czy konsekwencji politycznych traum. To literatura mocno zakorzeniona w argentyńskiej rzeczywistości, ale jednocześnie na tyle uniwersalna, że bez trudu trafia również do czytelników z innych części świata.
Nie wszystkie opowiadania utrzymują jednak ten sam poziom. Zbiór jest wyraźnie nierówny. Obok tekstów znakomitych znajdują się takie, które sprawiają wrażenie bardziej szkiców niż pełnoprawnych historii. Kilka finałów urywa się nagle, pozostawiając nie tyle twórcze niedopowiedzenie, ile poczucie niedosytu. Momentami można też odnieść wrażenie, że autorka krąży wokół tych samych tematów, przez co część motywów zaczyna się powtarzać.
Nie zmienia to jednak faktu, że nawet słabsze opowiadania imponują warsztatem. Enríquez doskonale operuje obrazem i nastrojem. Potrafi stworzyć scenę, która zapada w pamięć na długo, nawet jeśli sama historia nie kończy się równie mocnym akcentem.
Warto również docenić sposób, w jaki autorka redefiniuje współczesną grozę. Nie interesują jej demony wyskakujące z szafy ani potwory czające się pod łóżkiem. Znacznie bardziej przerażają ją ludzie, społeczne mechanizmy i historie, które próbujemy wyprzeć ze zbiorowej pamięci. Dzięki temu jej opowiadania często działają na dwóch poziomach jednocześnie. Można czytać je jako historie niesamowite, ale równie dobrze jako opowieści o lękach współczesnego świata.
To groza, która nie chce przede wszystkim przestraszyć. Chce uwierać. Przypominać o rzeczach, o których najchętniej byśmy zapomnieli. I właśnie dlatego działa tak skutecznie.
Słoneczne miejsce dla mrocznych ludzi nie jest najlepszym zbiorem w dorobku Mariany Enríquez, ale pozostaje książką bardzo charakterystyczną dla jej twórczości. Mroczną, niepokojącą, pełną społecznych obserwacji i emocjonalnych ran, które nigdy nie zostały właściwie zagojone. To literatura grozy dla tych, którzy szukają czegoś więcej niż tylko strachu. Dla tych, którzy lubią, gdy najgorsze potwory wyglądają podejrzanie znajomo.
O autorze
Maciej Ornitowski 
Radek Czech 
Marek Tokarz 
Magdalena Sardyńska-Ferenc 